Category Archives: Μέση Ανατολή

Αίγυπτος: Το «Δημοκρατικό Πραξικόπημα» και άλλα Περίεργα

Είναι κάποιοι, κατά τα άλλα γνωστοί, διεθνολόγοι και αναλυτές, οι οποίοι προσπαθούν να μας πείσουν ότι η παρέμβαση [sic] του στρατού για την απομάκρυνση του μέχρι πρόσφατα Προέδρου, Μοχάμεντ Μόρσι, δεν ήταν αντιδημοκρατικό πραξικόπημα, αλλά ανταπόκριση στο αίτημα του λαού. Αυτή είναι μια εντελώς διαστρεβλωμένη και επικύνδυνη άποψη η οποία έχει σχέση με τη γενικότερη αντίληψη των συγκεκριμένων περι του τί εστί κράτος, πολιτική και κοινωνία.

Ο λόγος για τα παραπάνω έγκειται στο εξής: ο στρατός, ο οποίος έπαυσε τον Πρόδερο Μόρσι, παρόλο τον συνταγματικό του ρόλο ως προστάτη των θεσμών του κράτους και της εθνικής ασφάλειας, δεν μπορεί – και δεν πρέπει – να είναι ο εκφραστής των μαζών. Και αυτό, παρά τη στήριξη του στρατού από ένα μέρος της κοινωνίας και το πόσο χαροποίησε τους αντι-Μόρσι διαδηλωτές το «δημοκρατικό πραξικόπημα». Είναι, δηλαδή, απλό: δεν γίνεται, τη στιγμή που η εκλεγμένη κυβέρνηση, του Κόμματος Δικαιοσύνης και Ελευθερίας (της Μουσουλμανικής Αδελφότητας), απονομιμοποιείται λόγω των διαδηλώσεων, να νομιμοποιείται η παρέμβαση του στρατού ο οποίος δεν έχει εξουσιοδοτηθεί από κανένα παρά μόνο από τον εαυτό του. Continue reading

Ποιο Αύριο για την Τουρκία;

Είναι γνωστό ότι η εξουσία διαφθείρει και η απόλυτη εξουσία διαφθείρει απόλυτα. Τίθεται λοιπόν το εξής ερώτημα: δεδομένου ότι ο Τούρκος Πρωθυπουργός, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, δεν κατέχει την απόλυτη εξουσία και όμως θεωρείται από πολλούς διεφθαρμένος και αυταρχικός, πού θα μπορούσε να τον οδηγήσει η επιδίωξή του για απόλυτη εξουσία, και τί θα μπορούσε αυτό να σημαίνει για την Τουρκία; Υπό αυτό το πρίσμα, η σημαντικότητα των διαδηλώσεων στην Τουρκία δεν βρίσκεται τόσο πολύ στις πολιτικές αλλαγές που θα μπορούσαν να φέρουν, αλλα στην πιθανότητα της αποτυχίας τους να φέρουν τις επιθυμητές αλλαγές.

Όταν ανέλαβε για πρώτη φορά την εξουσία ο Πρωθυπουργός Ερντογάν, το 2003, εισήλθε στο πολιτικό σκηνικό με μια δυναμική μεταρρυθμιστή. Μια πολλά υποσχόμενη δυναμική για την οικονομική ανάπτυξη της Τουρκίας, τις σχέσεις της με την Ευρωπαϊκή Ένωση, τις σχέσεις πολιτείας και στρατού, τον εκδημοκρατισμό της χώρας, την σχέση της με το ευρωπαϊκό και διεθνές δίκαιο, τη γενικότερη της σταθερότητα, αλλά και την αυξανόμενα σημαντική θέση της στην περιφέρεια και τον κόσμο. Continue reading

MARE NOSTRUM IV: “Ζητήματα Ασφάλειας/Πολιτισμός στην Ευρύτερη Μέση Ανατολή και Βόρειο Αφρική”

Σε μία εποχή που χαρακτηρίζεται από βαθιές αλλαγές, οικονομική κρίση, περιφερειακές συγκρούσεις, κοινωνικές αναταραχές και εξεγέρσεις, η Μεσόγειος βρίσκεται και πάλι στο επίκεντρο. Εκεί που συναντιούνται η Ευρώπη, τα Βαλκάνια, η Μέση Ανατολή και η Βόρειος Αφρική, οι προκλήσεις και οι ευκαιρίες είναι πολλές. Μέσα σε αυτό το κλίμα, το Τμήμα Μεσογειακών Σπουδών και ειδικότερα η κατεύθυνση των Διεθνών Σχέσεων & Οργανισμών του Πανεπιστημίου Αιγαίου παίρνουν, όπως είναι φυσικό, θέση απέναντι στα γεγονότα που εκτυλίσσονται στον ευρύτερο μεσογειακό χώρο, διοργανώνοντας για τέταρτη συνεχόμενη χρονιά την Ημερίδα Mare Nostrum.

Στο Mare Nostrum IV θα συμμετάσχουν προπτυχιακοί και μεταπτυχιακοί φοιτητές, αλλά και απόφοιτοι ενώ ο συντονισμός θα γίνει από μέλη του Διδακτικού και Ερευνητικού Προσωπικού του Τμήματος. Η IV Ημερίδα Mare Nostrum, με τίτλο «Ζητήματα Ασφάλειας και Πολιτισμού στην Ευρύτερη Μέση Ανατολή και Βόρειο Αφρική», αποτελεί σαφή ένδειξη των ικανοτήτων και του ζήλου του δυναμικού του Τμήματος Μεσογειακών Σπουδών. Continue reading

Τουρκία-Ισραήλ: Η Αναθέρμανση μιας Παγωμένης Συμμαχίας;

Από τη δεκαετία του ’80 οι σχέσεις Τουρκίας-Ισραήλ γνώρισαν σταδιακή αναθέρμανση με έτος σταθμό το 1996, οπότε και υπογράφηκαν οι μεταξύ τους συμφωνίες στρατιωτικής συνεργασίας και εκπαίδευσης. Οι συμφωνίες αυτές ήταν εξέχουσας στρατηγικής σημασίας, αφού οδήγησαν στην ανάδυση ενός φιλοδυτικού στρατηγικού άξονα, ο οποίος είχε σοβαρό αντίκτυπο στις περιφερειακές  ισορροπίες ισχύος.

Η άνοδος του ισλαμικού Κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (ΑΚΡ) στην εξουσία του τουρκικού κράτους, το 2002, λειτούργησε σταδιακά με αρνητικό τρόπο στις σχέσεις των δύο χωρών για δύο βασικούς λόγους. Ο πρώτος λόγος ήταν οι συστημικές αλλαγές που επήλθαν στην περιοχή μετά την 11η Σεπτεμβρίου και την αμερικανική επέμβαση στο Ιράκ (2003), και ο δεύτερος λόγος ήταν η ίδια η ιδεολογία του ΑΚΡ, το οποίο βρίσκεται μεταξύ πολιτικού Ισλάμ και δημοκρατικού κόμματος, παρόλο που απορρίπτει τη σχέση του με το πολιτικό Ισλάμ και διακηρύττει ότι είναι απλώς ένα «συντηρητικό, δημοκρατικό» κόμμα. Όσον αφορά τον πρώτο λόγο, η Τουρκία κλήθηκε να διαχειριστεί ένα ιδιαίτερα ασταθές γεωπολιτικό περιβάλλον τόσο για την ίδια όσο και για τα δυτικά συμφέροντα, που την έφερε πιο κοντά στον αραβο-μουσουλμανικό κόσμο, ενώ σε σχέση με τον δεύτερο λόγο, η ιδεολογία του κόμματος αλλά και το δόγμα του «στρατηγικού βάθους» υπεδείκνυαν καλύτερες σχέσεις με τη Μέση Ανατολή και διατήρηση απόστασης από τη Δύση και το Ισραήλ. Hπροσέγγιση του ΑΚΡ στον αραβο-μουσουλμανικό κόσμο και η αντι-δυτική του στάση έλαβε ακόμα μεγαλύτερες διαστάσεις, όταν μετά το 2006 η Ευρωπαϊκή Ένωση απογοήτευσε την Άγκυρα ως προς την ενταξιακή της προοπτική, ενώ οι τριβές μεταξύ Άγκυρας και Ουάσιγκτον για το ζήτημα του Ιράκ – το οποίο συμπεριλάμβανε και την σημαντική παράμετρο ασφάλειας του Κουρδικού – συνεχίζονταν.

Continue reading

Η Σύγχρονη Τουρκική Στρατηγική Κουλτούρα μέσα από τις Αραβικές Εξεγέρσεις

Ενώ οι θεωρητικές και μεθοδολογικές εξερευνήσεις για την ανάλυση εξωτερικής πολιτικής ποικίλουν και η έννοια της στρατηγικής κουλτούρας μελετάται εδώ και δεκαετίες, η ελληνική βιβλιογραφία παρουσιάζει ένα μεγάλο κενό όχι μόνον όσον αφορά τη συγκεκριμένη έννοια, αλλά και την τουρκική στρατηγική κουλτούρα πιο ειδικά.

Το παρόν άρθρο επιζητεί την σύντομη παρουσίαση της τουρκικής στρατηγικής κουλτούρας – ή κουλτούρας ασφάλειας – μέσα από την ανάλυση των αντιδράσεων της Τουρκίας απέναντι στις εξεγέρσεις του αραβικού κόσμου. Για την επίτευξη αυτού του σκοπού ορίζεται αρχικά η έννοια «στρατηγική κουλτούρα» και στη συνέχεια εξετάζονται στοιχεία και παράγοντες που επηρέασαν και επηρεάζουν την τουρκική εξωτερική πολιτική, περιφερειακή πολιτική και στρατηγική συμπεριφορά. Το θεωρητικό και ιστορικό πλαίσιο της τουρκικής στρατηγικής κουλτούρας θα εφαρμοστεί στην περίπτωση της πολιτικής της Τουρκίας απέναντι στις αραβικές εξεγέρσεις σε μια προσπάθεια επεξήγησης των κινήσεων της Άγκυρας και των παραγόντων που επηρεάζουν τις στρατηγικές της επιλογές

Για ολόκληρο το άρθρο πατήστε εδώ.

Δημοσιεύτηκε στο Journal on Southeastern European Security Strategy and Transatlantic Leadership, Vol. IV,, Oct. 2012.