Category Archives: Φυσικό Αέριο

Ενεργειακά Παιχνίδια και Ρωσο-Τουρκικό Φλερτ

politis 07-12Η ανακοίνωση του Ρώσου προέδρου, Βλαδημίρ Πούτιν, σχετικά με την ακύρωση του αγωγού South Stream εξέπληξε πολλούς αν και δεν θα έπρεπε. Τα προβλήματα ήταν τόσο πολιτικά όσο και οικονομικά. Εν μέσω της ουκρανικής (ενεργειακής) κρίσης η στάση της ΕΕ απέναντι στον South Stream έγινε ιδιαίτερα αρνητική, γεγονός στο οποίο βοήθησαν και τα αυξανόμενα αντι-ρωσικά αισθήματα στη Βουλγαρία, από την οποία θα περνούσε ο αγωγός. Η στάση της ΕΕ (βλ. κυρώσεις), η πολιτική αβεβαιότητα και το υψηλό κόστος του αγωγού συγκαταλέγονται στους λόγους που ωθήσαν τον Πούτιν στην εν λόγω ανακοίνωση.

Το Ενεργειακό Παιχνίδι

Μέχρι στιγμής, η Ρωσία έχει υπογράψει σημαντικές ενεργειακές συμφωνίες με την Κίνα ενώ εποφθαλμιά τις αγορές και άλλων ασιατικών χώρών (π.χ. Ινδία, Ιαπωνία, Κορέα). Έτσι, η κίνηση της Ρωσίας έρχεται να συμπληρώσει μια σειρά προσπαθειών οι οποίες έχουν να κάνουν με την – μερική τουλάχιστον – απεξάρτηση και της ίδιας από την ευρωπαϊκή αγορά ενέργειας. Σημαντικό είναι το γεγονός ότι, η Μόσχα, με την ανακοίνωση της ακύρωσης του South Stream υπέγραψε προκαταρκτική συμφωνία με την Τουρκία για δημιουργία αγωγού Ρωσίας-Τουρκίας μέσω της Μαύρης Θάλασσας, για τον οποίο θα χρησιμοποιηθεί και η ήδη υπάρχουσα υποδομή του South Stream. Όμως, τελικά, ο σκοπός δεν είναι μόνο η πώληση αερίου στην Τουρκία, αλλά και η μεταπώληση ή μεταφορά του από την Τουρκία προς την Ευρώπη ιδιαίτερα αν λάβουμε υπόψη και τον υπό κατασκευή αγωγό ΤΑΝΑΡ (Αζερμπαϊτζάν-Τουρκίας-Ευρώπης). Αν, δε, συνυπολογίζουμε ότι και άλλες χώρες της περιοχής όπως το Τουρκμενιστάν θα διοχετεύουν αέριο στον ΤΑΝΑΡ μετά από συμφωνία με την Τουρκία, διαφαίνεται ότι η τελευταία αναδεικνύεται βαθμιαία σε ενεργειακό κόμβο. Continue reading

Τουρκική Εξωτερική Πολιτική και Περιφερειακή Ασφάλεια

Το παρόν άρθρο αποτελέι αναθερωρημένη, ενημερωμένη, και εκτεταμένη εκδοχή προηγούμενου ανέκδοτου άρθρου με τίτλο “Τουρκικές Προκλήσεις και Περιφερειακή Ασφάλεια“.

Τους τελευταίους μήνες έχουν γίνει διάφορες προκλητικές και απειλητικές δηλώσεις και κινήσεις απ’ την Τουρκία, κυρίως προς την Κύπρο με αφορμή τις διατρήσεις για το φυσικό αέριο, αλλά και προς το Ισραήλ και τη Συρία, ενώ οι παραβιάσεις του ελληνικού εναέριου χώρου και χωρικών υδάτων δεν έχουν σταματήσει.

Continue reading

Φυσικό Αέριο, Τουρκία, και Κυπριακό

Το πιο κάτω κείμενο δημοσιεύτηκε στην “Καθημερινή” Κύπρου, στο “Φιλελεύθερο” Κύπρου, και “ΒΗΜΑ” Ελλάδος, και αποτελεί απόσπασμα από ανάλυση μου που δημοσιεύτηκε προηγουμένως στο Strategy International.


Πολλά λέγονται τελευταίως για το ρόλο του φυσικού αερίου, το οποίο φέρεται να αλλάζει τα δεδομένα, στη Λύση του Κυπριακού. Μεταξύ άλλων υπονοείται ότι η Τουρκία θα δει το μεγάλο συμφέρον που έχει από τη Λύση του Κυπριακού, και το πόσο μπορεί να επωφεληθεί από τη μελλοντική συνεκμετάλλευσή του από τις δύο κοινότητες κάτω από ένα ομόσπονδο κράτος, αλλά και τις πιθανότητες συνεργασίας μεταξύ αυτού και της ίδιας στην μεταφορά και κατανάλωσή του. Αυτό βέβαια δεν αποκλείεται να γίνει. Και κανείς δεν αμφισβητεί τα θετικά που θα είχε η Τουρκία από κάτι τέτοιο.

Παρόλα αυτά μια τέτοια λογική δεν λαμβάνει υπόψη την επιθετική στάση και αντιπαραγωγική διπλωματία της Τουρκίας. Έτσι, ενώ από τη μια δεν αποκλείεται η Τουρκία να αλλάξει στάση, από την άλλη δεν υπάρχουν περιθώρια για αισιοδοξία. Επιπλέον, αυτή η λογική δεν συνυπολογίζει τις υπόλοιπες εξωτερικές σχέσεις τις Τουρκίας (π.χ. με την ΕΕ) αλλά ούτε και το εσωτερικό της.

Δεδομένου του πως έχουν εξελιχθεί οι εξωτερικές σχέσεις της Τουρκίας στην περιφέρεια και όχι μόνο, σε συνάρτηση με εσωτερικές εξελίξεις, βλέπουμε πως η τουρκική πολιτική δεν έχει να κάνει απλά με υπολογισμούς κόστους-ωφέλειας, διότι αφενός είναι επηρεαζόμενη από εσωτερικές συγκρούσεις διαφόρων ειδών, ειδικά όσον αφορά ζητήματα πολύ ευαίσθητα όπως αυτό του Κυπριακού, και αφετέρου διότι ο ορθολογισμός, το κόστος, και η ωφέλεια στην τουρκική εξωτερική πολιτική διαφέρουν πολύ από των υπολοίπων. Αυτό έχει να κάνει με τη γεωγραφία της Τουρκίας, τους γεωπολιτικούς και γεωοικονομικούς της στόχους. Πάνω απ’ όλα όμως, έχει να κάνει με το γεγονός ότι η Τουρκία αυτή τη στιγμή βρίσκεται σε στρατηγικά αδιέξοδα και διπλωματικά διλήμματα. Αυτό οδηγεί σε λάθος αποφάσεις, συχνά ανορθολογικές, απλά και μόνο διότι οι στρατηγικοί υπολογισμοί που πρέπει να γίνουν, λαμβάνοντας πάντα υπόψη και το εσωτερικό μέτωπο, δεν είναι μόνο πάρα πολλοί, είναι και ασύμβατοι μεταξύ τους. Αν κάποιος γνώριζε την κατάσταση αυτή της Τουρκίας ίσως να έλεγε ότι το μόνο λογικό γι’ αυτήν είναι να λύσει το Κυπριακό για να μειώσει τα προβλήματά της. Δεν έδειξε όμως αυτό η Τουρκία. Η Λύση του Κυπριακού, η ευρωπαϊκή της ένταξη, και το εσωτερικό τουρκικό μέτωπο έρχονται να δέσουν στην στάση της σ’ αυτό το ζήτημα και να καθορίσουν τη πολιτική της.

Η Λύση του Κυπριακού κατ’ αρχήν έχει μεγαλύτερη αξία μόνο αν οδηγήσει στην ΕE. Με αυτό τον τρόπο θα μπορέσει και η τουρκική πολιτική ελίτ να δικαιολογήσει την «παραχώρηση» των κυπριακών εδαφών που «κερδήθηκαν» το 74’. Το τελευταίο είναι εξαιρετικά σημαντικό αφού η «οπισθοχώρηση» στο ζήτημα του Κυπριακού από οποιαδήποτε πολιτική δύναμη στην Τουρκία χωρίς τη σωστή δικαιολόγηση, θα ήταν τραγικό λάθος, με σοβαρότατο πολιτικό κόστος. Επιπλέον, η Τουρκία αντιλαμβάνεται ότι κάποια κράτη-μέλη της ΕΕ δεν θέλουν την ένταξή της για διάφορους λόγους, μέσα στους οποίους δεν συμπεριλαμβάνεται το Κυπριακό. Το Κυπριακό είναι απλά ένας (σοβαρός) λόγος για να την κρατάνε έξω. Έτσι προτιμάει να ανταποκρίνεται πρώτα στις δικές της ανάγκες λύνοντας περιφερειακά της προβλήματα, σε μια προσπάθεια να δημιουργήσει σταθερότητα, ούτως ώστε να καταφέρει να αναδειχθεί σε ηγεμονική δύναμη. Σε αυτή τη προσπάθεια οι τουρκικές πολιτικές ελίτ χρειάζονται όλη τη στήριξη της κοινής γνώμης που μπορούν να πάρουν, διότι για να φέρουν εις πέρας τις πολιτικές τους πρέπει να παραμείνουν στην εξουσία. Η προώθηση της Λύσης του Κυπριακού από την Τουρκία χωρίς εμφανή και άμεσα θετικά αποτελέσματα (σωστή δηλαδή δικαιολόγηση) για την Τουρκία και τον λαό της, πολύ δύσκολα θα ακολουθηθεί από τους Τούρκους πολιτικούς. Όσον αφορά την κυπριακή πολιτική, ενώ η κατάσταση είναι τέτοια, ρίχνει ακόμα μεγάλο μέρος των ελπίδων της στην δέσμευση της Τουρκίας για ένταξη θέτοντας έτσι διάφορους στόχους της σε λάθος βάση.

Κανείς δεν μπορεί να μαντέψει την εξωτερική πολιτική μιας χώρας, παρά μόνο να αναλύει, και να περιμένει. Εδώ, δεν προτείνεται ότι η Τουρκία δεν θα ανταποκριθεί στα πραγματικά συμφέροντα που έχει από τη Λύση του Κυπριακού, ιδιαίτερα μετά την ανακάλυψη του φυσικού αερίου. Προτείνεται ότι οι μηχανισμοί σχεδιασμού της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής συχνά δεν ανταποκρίνονται στις ορθολογικές προσδοκίες των υπολοίπων, και πως αν και η Λύση του Κυπριακού και η εξόρυξη του φυσικού αερίου φαίνονται να είναι θετικά για την Τουρκία, αυτό δεν σημαίνει ότι η Τουρκία πιστεύει το ίδιο. Η ΚΔ καλείται να επιδείξει σοβαρότητα, αυτοσυγκράτηση, αναπτυξιακό σχεδιασμό, και όραμα. Πρέπει επίσης να θυμάται ότι η Τουρκία έχει υποχρεώσεις στην Κύπρο, και ότι το φυσικό αέριο είναι ένα ισχυρό διαπραγματευτικό χαρτί στα χέρια της, που πρέπει να παίξει έξυπνα χωρίς να το παραχωρήσει αβίαστα. Σε κάθε περίπτωση, η ανάληψη σωστών και νομικά δίκαιων δράσεων, που σκοπεύουν το γενικότερο καλό με μετριοπάθεια και σοβαρότητα, δεν πρέπει να κρίνεται από πιθανές μελλοντικές και εγωκεντρικές αντιδράσεις.

Ζήνωνας Τζιάρρας, Εφημέρίδα “Καθημερινή” Κύπρου, 09/01/2012.
                               Εφημερίδα “ΒΗΜΑ” Ελλάδος, 12/01/2012
                              Εφημερίδα “Φιλελεύθερος” Κύπρου, 23/01/2012

Για το Φυσικό Αέριο, την Τουρκική Εξωτερική Πολιτική, και τη Λύση του Κυπριακού

Η ύπαρξη φυσικού αερίου στο «οικόπεδο 12» της κυπριακής Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης, είναι πλέον επισήμως επιβεβαιωμένη. Δεν θα κουράσω επαναλαμβάνοντας τα νούμερα της ανακοίνωσης του προέδρου Χριστόφια, ούτε τις μελλοντολογίες που ακολούθησαν, αλλά ούτε και τα περί «ιστορικής μέρας». Θα περιοριστώ σε μια σύντομη αξιολόγηση  της σημασίας που έχει η ύπαρξη φυσικού αερίου στην ΑΟΖ του κυπριακού Νότου για τη Λύση του Κυπριακού Προβλήματος, παραθέτοντας και αναλύοντας κάποια, φαινομενικά «άσχετα», δεδομένα που – εγώ θεωρώ ότι – έχουμε μπροστά μας.

Δεδομένο 1ο: Η Λύση του Κυπριακού, είτε οι Κύπριοι το θέλουν και τους αρέσει, είτε όχι, περνάει απ’ την Τουρκία (τουλάχιστον – αν και μάλλον όχι μόνο – προς το παρόν).

Continue reading

Τουρκικές Προκλήσεις και Περιφερειακή Ασφάλεια

Τις τελευταίες μέρες έχουν γίνει διάφορες αναφορές για την παρουσία τουρκικών πολεμικών πλοίων σε χώρο μεταξύ των κοιτασμάτων φυσικού αερίου της Κύπρου και του Ισραήλ («Αφροδίτη» και «Λεβιάθαν»). Έχει επίσης αναφερθεί ότι τα πλοία αυτά άνοιξαν πυρ προς το «οικόπεδο 12» της κυπριακής Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης (ΑΟΖ) όπου λαμβάνουν χώρα οι διαδικασίες εξόρυξης του κυπριακού φυσικού αερίου. Αν και το τελευταίο δεν έχει επισήμως επιβεβαιωθεί, οι κινήσεις της Άγκυρας αξίζει να αξιολογηθούν μέσα στα πλαίσια του ευρύτερου περιφερειακού κλίματος και της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής. Τί σημαίνουν για τις σχέσεις Τουρκίας-Ισραήλ-ΗΠΑ; Τί σημαίνουν για τις τουρκικές διεκδικήσεις; Tί σημαίνουν για τις ισορροπίες ισχύος της ευρύτερης περιοχής;

Continue reading

Τουρκία: Πόλεμος ή Άσφαιρα Πυρά;

Την περασμένη εβδομάδα, η Τουρκία, διέκοψε τις διπλωματικές της σχέσεις με το Ισραήλ και εκτόξευσε απειλές κατά της Κυπριακής Δημοκρατίας και των προθέσεων της για την εξόρυξη του φυσικού της αερίου που βρίσκεται εντός της Αποκλειστικής Οικονομικής της Ζώνης (ΑΟΖ). Από τότε η ένταση ιδιαίτερα μεταξύ Ισραήλ και Τουρκίας εντείνεται ενώ η Άγκυρα δεν φαίνεται να κάνει πίσω ούτε στο ζήτημα της κυπριακής ΑΟΖ. Το ερώτημα, και η ανησυχία που προκύπτει, είναι αν πράγματι η Τουρκία μπορεί ή είναι διατεθειμένη να φέρει εις πέρας αυτές τις απειλές. Τι επιφυλάσσει το αύριο;

Είναι κατά κύριο λόγο αποδεκτό στη Δύση λοιπόν ότι η Τουρκία έχει καταφέρει να αναδυθεί σαν μια περιφερειακή υπερδύναμη παγκόσμιας κλίμακας, με πολύ ψηλό δείκτη οικονομικής ανάπτυξης και τρομερή εμπορική και διπλωματική ατζέντα ενώ παράλληλα έχει καταφέρει να αποκτήσει το ρόλο του ειρηνοποιού, του μοντέλου ισλαμικής δημοκρατίας για τα γειτονικά κράτη και του κράτους που γεφυρώνει τον Δυτικό με τον Ανατολικό κόσμο. Οι τελευταίες της κινήσεις όμως αλλάζουν εντελώς την εικόνα της ενώ παράλληλα προκαλούν, αν δεν ανατρέπουν, το δόγμα των «μηδενικών προβλημάτων με τους γείτονες» του Αχμέτ Νταβούτογλου. Δεδομένων όλων αυτών που κατάφερε την τελευταία δεκαετία, συμπεριλαμβανομένης και της νίκης των Ισλαμιστών κατά του κεμαλικού κατεστημένου, και γνωρίζοντας ότι όντως υπάρχει κενό ισχύος στην ευρύτερη περιοχή της Μεσογείου, η Τουρκία, έχει υπερεκτιμήσει τον εαυτό της και έχει υιοθετήσει μια υπεροψία άνευ προηγουμένου η οποία την οδηγεί στην απροκάλυπτη προβολή των εθνικών, γεωπολιτικών και γεωοικονομικών της συμφερόντων, ακόμα και αν αυτό την φέρνει σε αντιπαράθεση με όλους.
Αυτή όμως η υπεροψία, ιδιαίτερα όσον αφορά τη συγκεκριμένη χρονική συγκυρία, την έχει βάλει σε μια πολύ δύσκολη θέση από την οποία μετά βίας θα βγει αλώβητη, τουλάχιστον πολιτικά ή διπλωματικά. Αυτή τη στιγμή η Άγκυρα ισορροπεί μεταξύ δύο πραγματικοτήτων: των απειλών της από τη μια και των πάμπολλων στρατιωτικών και διπλωματικών μετώπων που έχει να αντιμετωπίσει τόσο στα σύνορά της όσο και διεθνώς, από την άλλη. Ενδεικτικά αναφέρουμε ότι η Τουρκία αντιμετωπίζει το πρόβλημα με τους Κούρδους αντάρτες στο εσωτερικό της αλλά και στα σύνορά της με το Β.Ιράκ, τη Συρία και το Ιράν. Επιπλέον οι σχέσεις Τουρκίας-Συρίας είναι σε ρήξη εφόσον η Άγκυρα απείλησε ακόμα και με πόλεμο το καθεστώς Άσαντ με αφορμή τη βία που ασκεί στου εξεγερμένους πολίτες. Παράλληλα, η Άγκυρα χάνει σιγά-σιγά και τη στήριξη της ιρανικής κυβέρνησης ιδιαίτερα από τη στιγμή που δέχτηκε να εγκαταστήσει στα εδάφη της συστήματα παρακολούθησης του ΝΑΤΟ. Σε όλο αυτό το σκηνικό προστίθεται και η κρίση με το Ισραήλ, η οποία μπορεί ανά πάσα στιγμή να ενταθεί, καθώς και τα διπλωματικά μέτωπα με την ΕΕ, τον ΟΗΕ και τις ΗΠΑ, για το κυπριακό φυσικό αέριο.
Με όλα αυτά τα προβλήματα θα έλεγε κανείς ότι το λογικό για την Τουρκία είναι να μην προχωρήσει σε περαιτέρω κλιμάκωση της κατάστασης. Παρόλα αυτά η Άγκυρα έχει ήδη κάνει τις απειλές. Έχει ήδη χρησιμοποιήσει το «στρατηγικό εξαναγκασμό», που αν δεν φέρει αποτελέσματα, για να διατηρήσει την αξιοπιστία της, πρέπει να προχωρήσει στην εκτέλεση της απειλής. Οτιδήποτε άλλο πλήττει την εικόνα της τουρκικής ισχύος και την αξιοπιστία της, πράγμα το οποίο σημαίνει ότι μια τέτοια τακτική δεν θα έπειθε ούτε στο μέλλον. Άρα η Τουρκία φαίνεται να βρίσκεται σε ένα μεγάλο δίλημμα: να μπεί σε ένα πόλεμο ο οποίος φαίνεται να είναι εκτός των δυνατοτήτων της, ή να υποχωρήσει πλήττοντας την εικόνα της, σαν περιφερειακή υπερδύναμη; Το πιο πιθανό είναι να επιδοθεί σε παραβιάσεις στις οποίες μας έχει συνηθίσει (εναέριου χώρου, χωρικών υδάτων) δημιουργώντας επεισόδια μικρής κλίμακας τα οποία όμως μπορεί χειριστεί για να διατηρήσει τις επικίνδυνες τις ισορροπίες. Εκτός αν δούμε μια Τουρκία να ξεπερνά τα όρια του λογικού και των δυνατοτήτων της και πλήρη μεταβολή στο δόγμα Νταβούτογλου.
Εφημερίδα Καθημερινή, Ελλάδας.
Εφημερίδα “Καθημερινή” (Κύπρου), 08/09/2011, http://www.kathimerini.com.cy/.
Εφημερίδα “ΤΟ ΒΗΜΑ” (Ελλάδος), 08/09/2011, http://www.tovima.gr/.
Εφημερίδα “ΤΑ ΝΕΑ” (Ελλάδος), 17/09/11, http://www.tanea.gr/