Category Archives: Μεσόγειος

Η Σύγχρονη Τουρκική Στρατηγική Κουλτούρα μέσα από τις Αραβικές Εξεγέρσεις

Ενώ οι θεωρητικές και μεθοδολογικές εξερευνήσεις για την ανάλυση εξωτερικής πολιτικής ποικίλουν και η έννοια της στρατηγικής κουλτούρας μελετάται εδώ και δεκαετίες, η ελληνική βιβλιογραφία παρουσιάζει ένα μεγάλο κενό όχι μόνον όσον αφορά τη συγκεκριμένη έννοια, αλλά και την τουρκική στρατηγική κουλτούρα πιο ειδικά.

Το παρόν άρθρο επιζητεί την σύντομη παρουσίαση της τουρκικής στρατηγικής κουλτούρας – ή κουλτούρας ασφάλειας – μέσα από την ανάλυση των αντιδράσεων της Τουρκίας απέναντι στις εξεγέρσεις του αραβικού κόσμου. Για την επίτευξη αυτού του σκοπού ορίζεται αρχικά η έννοια «στρατηγική κουλτούρα» και στη συνέχεια εξετάζονται στοιχεία και παράγοντες που επηρέασαν και επηρεάζουν την τουρκική εξωτερική πολιτική, περιφερειακή πολιτική και στρατηγική συμπεριφορά. Το θεωρητικό και ιστορικό πλαίσιο της τουρκικής στρατηγικής κουλτούρας θα εφαρμοστεί στην περίπτωση της πολιτικής της Τουρκίας απέναντι στις αραβικές εξεγέρσεις σε μια προσπάθεια επεξήγησης των κινήσεων της Άγκυρας και των παραγόντων που επηρεάζουν τις στρατηγικές της επιλογές

Για ολόκληρο το άρθρο πατήστε εδώ.

Δημοσιεύτηκε στο Journal on Southeastern European Security Strategy and Transatlantic Leadership, Vol. IV,, Oct. 2012.

Advertisements

Η Μεσόγειος σε Σταυροδρόμι – Ημερίδα Τμήματος Μεσογειακών Σπουδών, Πανεπιστημίου Αιγαίου

Δημοσιεύτηκε σε: Naxos-news, H Ρόδος online, Palo, NewsPolis.gr, H Δράσις Online, MyAegean.gr, Cyclades24.gr, H Ροδιακή, Τμήμα Μεσογειακών Σπουδών, Κυκλαδίτης, Η Τηνιακή Online.

Τα γεγονότα της τελευταίας χρονιάς υπήρξαν σημαδιακά τόσο για την περιοχή της Μεσογείου και της Ευρύτερης Μέσης Ανατολής όσο και για τη διεθνή πολιτική σκηνή.  Το κύμα των αραβικών (και όχι μόνο) εξεγέρσεων που κάλυψε τη Βόρεια Αφρική και τη Μέση Ανατολή, ανατρέποντας απολυταρχικά καθεστώτα δεκαετιών, έχει πράγματι αλλάξει σε μεγάλο βαθμό τις κοινωνικοπολιτικές δυναμικές και διεθνείς σχέσεις της περιοχής, ενώ έχει επηρεάσει δραματικά την εξωτερική πολιτική διεθνών δρώντων. Παράλληλα, εξελίξεις στον ενεργειακό τομέα και στις διμερείς σχέσεις των κρατών της Ανατολικής Μεσογείου καθώς και η εμπλοκή Μεγάλων Δυνάμεων και Διεθνών Οργανισμών στην περιοχή, δημιουργούν μια περίπλοκη κατάσταση η οποία βρίσκει τη Μεσόγειο στο επίκεντρο των εξελίξεων και, πράγματι, σε σταυροδρόμι.

Για τρίτη (3η) συνεχόμενη χρονιά το Τμήμα Μεσογειακών Σπουδών (ΤΜΣ) και το Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών (ΠΜΣ) «Πολιτικές, Οικονομικές και Διεθνείς Σχέσεις στη Μεσόγειο» του Πανεπιστημίου Αιγαίου δεν μένει αμέτοχο μπροστά στις σημαντικές και ραγδαίες εξελίξεις που λαμβάνουν χώρα στη «θάλασσά μας». Έτσι, ομάδα προπτυχιακών και μεταπτυχιακών φοιτητών, καθώς και αποφοίτων του πανεπιστημίου, διοργανώνει την ημερίδα «MARENOSTRUMIII: HΜεσόγειος σε Σταυροδρόμι». Όπως τις προηγούμενες χρονιές, έτσι και φέτος, η ημερίδα και η ομάδα των συμμετεχόντων είναι ανεξάρτητη κομματικών παρατάξεων και πολιτικών χώρων. Κάθε ζήτημα θα παρουσιαστεί με βάση την προσέγγιση του κάθε εισηγητή/τριας. Αναπόσπαστο μέρος της προσπάθειας για την οργάνωση της ημερίδας και αυτή τη χρονιά υπήρξε η συνεχής στήριξη και καθοδήγηση των καθηγητών/τριών του Τμήματος.

Continue reading

Τουρκική Εξωτερική Πολιτική και Περιφερειακή Ασφάλεια

Το παρόν άρθρο αποτελέι αναθερωρημένη, ενημερωμένη, και εκτεταμένη εκδοχή προηγούμενου ανέκδοτου άρθρου με τίτλο “Τουρκικές Προκλήσεις και Περιφερειακή Ασφάλεια“.

Τους τελευταίους μήνες έχουν γίνει διάφορες προκλητικές και απειλητικές δηλώσεις και κινήσεις απ’ την Τουρκία, κυρίως προς την Κύπρο με αφορμή τις διατρήσεις για το φυσικό αέριο, αλλά και προς το Ισραήλ και τη Συρία, ενώ οι παραβιάσεις του ελληνικού εναέριου χώρου και χωρικών υδάτων δεν έχουν σταματήσει.

Continue reading

Για το Φυσικό Αέριο, την Τουρκική Εξωτερική Πολιτική, και τη Λύση του Κυπριακού

Η ύπαρξη φυσικού αερίου στο «οικόπεδο 12» της κυπριακής Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης, είναι πλέον επισήμως επιβεβαιωμένη. Δεν θα κουράσω επαναλαμβάνοντας τα νούμερα της ανακοίνωσης του προέδρου Χριστόφια, ούτε τις μελλοντολογίες που ακολούθησαν, αλλά ούτε και τα περί «ιστορικής μέρας». Θα περιοριστώ σε μια σύντομη αξιολόγηση  της σημασίας που έχει η ύπαρξη φυσικού αερίου στην ΑΟΖ του κυπριακού Νότου για τη Λύση του Κυπριακού Προβλήματος, παραθέτοντας και αναλύοντας κάποια, φαινομενικά «άσχετα», δεδομένα που – εγώ θεωρώ ότι – έχουμε μπροστά μας.

Δεδομένο 1ο: Η Λύση του Κυπριακού, είτε οι Κύπριοι το θέλουν και τους αρέσει, είτε όχι, περνάει απ’ την Τουρκία (τουλάχιστον – αν και μάλλον όχι μόνο – προς το παρόν).

Continue reading

Τουρκικές Προκλήσεις και Περιφερειακή Ασφάλεια

Τις τελευταίες μέρες έχουν γίνει διάφορες αναφορές για την παρουσία τουρκικών πολεμικών πλοίων σε χώρο μεταξύ των κοιτασμάτων φυσικού αερίου της Κύπρου και του Ισραήλ («Αφροδίτη» και «Λεβιάθαν»). Έχει επίσης αναφερθεί ότι τα πλοία αυτά άνοιξαν πυρ προς το «οικόπεδο 12» της κυπριακής Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης (ΑΟΖ) όπου λαμβάνουν χώρα οι διαδικασίες εξόρυξης του κυπριακού φυσικού αερίου. Αν και το τελευταίο δεν έχει επισήμως επιβεβαιωθεί, οι κινήσεις της Άγκυρας αξίζει να αξιολογηθούν μέσα στα πλαίσια του ευρύτερου περιφερειακού κλίματος και της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής. Τί σημαίνουν για τις σχέσεις Τουρκίας-Ισραήλ-ΗΠΑ; Τί σημαίνουν για τις τουρκικές διεκδικήσεις; Tί σημαίνουν για τις ισορροπίες ισχύος της ευρύτερης περιοχής;

Continue reading

Τουρκία: Πόλεμος ή Άσφαιρα Πυρά;

Την περασμένη εβδομάδα, η Τουρκία, διέκοψε τις διπλωματικές της σχέσεις με το Ισραήλ και εκτόξευσε απειλές κατά της Κυπριακής Δημοκρατίας και των προθέσεων της για την εξόρυξη του φυσικού της αερίου που βρίσκεται εντός της Αποκλειστικής Οικονομικής της Ζώνης (ΑΟΖ). Από τότε η ένταση ιδιαίτερα μεταξύ Ισραήλ και Τουρκίας εντείνεται ενώ η Άγκυρα δεν φαίνεται να κάνει πίσω ούτε στο ζήτημα της κυπριακής ΑΟΖ. Το ερώτημα, και η ανησυχία που προκύπτει, είναι αν πράγματι η Τουρκία μπορεί ή είναι διατεθειμένη να φέρει εις πέρας αυτές τις απειλές. Τι επιφυλάσσει το αύριο;

Είναι κατά κύριο λόγο αποδεκτό στη Δύση λοιπόν ότι η Τουρκία έχει καταφέρει να αναδυθεί σαν μια περιφερειακή υπερδύναμη παγκόσμιας κλίμακας, με πολύ ψηλό δείκτη οικονομικής ανάπτυξης και τρομερή εμπορική και διπλωματική ατζέντα ενώ παράλληλα έχει καταφέρει να αποκτήσει το ρόλο του ειρηνοποιού, του μοντέλου ισλαμικής δημοκρατίας για τα γειτονικά κράτη και του κράτους που γεφυρώνει τον Δυτικό με τον Ανατολικό κόσμο. Οι τελευταίες της κινήσεις όμως αλλάζουν εντελώς την εικόνα της ενώ παράλληλα προκαλούν, αν δεν ανατρέπουν, το δόγμα των «μηδενικών προβλημάτων με τους γείτονες» του Αχμέτ Νταβούτογλου. Δεδομένων όλων αυτών που κατάφερε την τελευταία δεκαετία, συμπεριλαμβανομένης και της νίκης των Ισλαμιστών κατά του κεμαλικού κατεστημένου, και γνωρίζοντας ότι όντως υπάρχει κενό ισχύος στην ευρύτερη περιοχή της Μεσογείου, η Τουρκία, έχει υπερεκτιμήσει τον εαυτό της και έχει υιοθετήσει μια υπεροψία άνευ προηγουμένου η οποία την οδηγεί στην απροκάλυπτη προβολή των εθνικών, γεωπολιτικών και γεωοικονομικών της συμφερόντων, ακόμα και αν αυτό την φέρνει σε αντιπαράθεση με όλους.
Αυτή όμως η υπεροψία, ιδιαίτερα όσον αφορά τη συγκεκριμένη χρονική συγκυρία, την έχει βάλει σε μια πολύ δύσκολη θέση από την οποία μετά βίας θα βγει αλώβητη, τουλάχιστον πολιτικά ή διπλωματικά. Αυτή τη στιγμή η Άγκυρα ισορροπεί μεταξύ δύο πραγματικοτήτων: των απειλών της από τη μια και των πάμπολλων στρατιωτικών και διπλωματικών μετώπων που έχει να αντιμετωπίσει τόσο στα σύνορά της όσο και διεθνώς, από την άλλη. Ενδεικτικά αναφέρουμε ότι η Τουρκία αντιμετωπίζει το πρόβλημα με τους Κούρδους αντάρτες στο εσωτερικό της αλλά και στα σύνορά της με το Β.Ιράκ, τη Συρία και το Ιράν. Επιπλέον οι σχέσεις Τουρκίας-Συρίας είναι σε ρήξη εφόσον η Άγκυρα απείλησε ακόμα και με πόλεμο το καθεστώς Άσαντ με αφορμή τη βία που ασκεί στου εξεγερμένους πολίτες. Παράλληλα, η Άγκυρα χάνει σιγά-σιγά και τη στήριξη της ιρανικής κυβέρνησης ιδιαίτερα από τη στιγμή που δέχτηκε να εγκαταστήσει στα εδάφη της συστήματα παρακολούθησης του ΝΑΤΟ. Σε όλο αυτό το σκηνικό προστίθεται και η κρίση με το Ισραήλ, η οποία μπορεί ανά πάσα στιγμή να ενταθεί, καθώς και τα διπλωματικά μέτωπα με την ΕΕ, τον ΟΗΕ και τις ΗΠΑ, για το κυπριακό φυσικό αέριο.
Με όλα αυτά τα προβλήματα θα έλεγε κανείς ότι το λογικό για την Τουρκία είναι να μην προχωρήσει σε περαιτέρω κλιμάκωση της κατάστασης. Παρόλα αυτά η Άγκυρα έχει ήδη κάνει τις απειλές. Έχει ήδη χρησιμοποιήσει το «στρατηγικό εξαναγκασμό», που αν δεν φέρει αποτελέσματα, για να διατηρήσει την αξιοπιστία της, πρέπει να προχωρήσει στην εκτέλεση της απειλής. Οτιδήποτε άλλο πλήττει την εικόνα της τουρκικής ισχύος και την αξιοπιστία της, πράγμα το οποίο σημαίνει ότι μια τέτοια τακτική δεν θα έπειθε ούτε στο μέλλον. Άρα η Τουρκία φαίνεται να βρίσκεται σε ένα μεγάλο δίλημμα: να μπεί σε ένα πόλεμο ο οποίος φαίνεται να είναι εκτός των δυνατοτήτων της, ή να υποχωρήσει πλήττοντας την εικόνα της, σαν περιφερειακή υπερδύναμη; Το πιο πιθανό είναι να επιδοθεί σε παραβιάσεις στις οποίες μας έχει συνηθίσει (εναέριου χώρου, χωρικών υδάτων) δημιουργώντας επεισόδια μικρής κλίμακας τα οποία όμως μπορεί χειριστεί για να διατηρήσει τις επικίνδυνες τις ισορροπίες. Εκτός αν δούμε μια Τουρκία να ξεπερνά τα όρια του λογικού και των δυνατοτήτων της και πλήρη μεταβολή στο δόγμα Νταβούτογλου.
Εφημερίδα Καθημερινή, Ελλάδας.
Εφημερίδα “Καθημερινή” (Κύπρου), 08/09/2011, http://www.kathimerini.com.cy/.
Εφημερίδα “ΤΟ ΒΗΜΑ” (Ελλάδος), 08/09/2011, http://www.tovima.gr/.
Εφημερίδα “ΤΑ ΝΕΑ” (Ελλάδος), 17/09/11, http://www.tanea.gr/