Category Archives: Ανατολική Μεσόγειος

Μαθήματα Δικαίου και Πολιτικής από την Επίσκεψη Ερντογάν

Του Ζήνωνα Τζιάρρα*

Ιδιαίτερα αμφιλεγόμενα είναι τα αποτελέσματα της επίσκεψης του Τούρκου προέδρου, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, στην Αθήνα. Πέρα από την ενίσχυση των οικονομικών, εμπορικών και τουριστικών δεσμών που αποτελούν τομείς χαμηλής πολιτικής, στα εθνικά θέματα υψηλής πολιτικής όχι απλά δεν σημειώθηκε κάποια πρόοδος αλλά επιβεβαιώθηκε η ένταση μεταξύ των δύο μερών. Από αυτή την άποψη ο στόχος της συνάντησης, για εποικοδομητική επικοινωνία και τη δημιουργία ενός θετικού κλίματος, δεν επετεύχθη. Αντιθέτως η επικοινωνιακή πολεμική ήταν εμφανής σε όλα τα επίπεδα και στις ουσιαστικές διαφορές των ελληνοτουρκικών σχέσεων.

Turkish President Tayyip Erdogan visits Greece
Continue reading

Advertisements

Η κρίση του Λιβάνου και η κυπριακή διπλωματία

Του Γιάννη Ιωάννου και Ζήνωνα Τζιάρρα

Ο ΓΙΑΝΝΗΣ ΙΩΑΝΝΟΥ είναι δημοσιογράφος στην κυπριακή εφημερίδα «Πολίτης» και αναλυτής στη Διπλωματική Ακαδημία του Πανεπιστημίου Λευκωσίας.
Ο ΖΗΝΩΝΑΣ ΤΖΙΑΡΡΑΣ είναι μεταδιδακτορικός ερευνητής στο Τμήμα Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Κύπρου.

Η αιφνίδια παραίτηση του Λιβανέζου πρωθυπουργού Σαάντ Χαρίρι στις 4 Νοεμβρίου και η πορεία του από τον Λίβανο στην Σαουδική Αραβία και πίσω, με ενδιάμεσες στάσεις το Παρίσι, το Κάιρο και την Λευκωσία, ήρθε να μας υπενθυμίσει το ιδιαίτερα ρευστό σκηνικό που επικρατεί στο ευρύτερο υποσύστημα της Μέσης Ανατολής και Νοτιοανατολικής Μεσογείου –μέρος του οποίου αποτελεί και η Κύπρος. Σε μια εποχή που η απειλή του Ισλαμικού Κράτους (ή ISIS) δεν έχει εξαλειφθεί ακόμη, που το συριακό μέτωπο παραμένει ανοικτό και που το Κουρδικό –σε Συρία και Ιράκ- επανέρχεται δυναμικά, μια ενδεχόμενη αποσταθεροποίηση του Λιβάνου δεν φέρνει μόνο την ανάμνηση της σύγχρονης ταραγμένης ιστορίας της χώρας (εμφύλιος 1975-1990, εισβολή Ισραήλ 1982, πόλεμος Ισραήλ-Χεζμπολάχ 2006) αλλά υπενθυμίζει και την διαρκή αντιπαράθεση –με όρους ισχύος– μεταξύ του σουνιτικού και σιιτικού τόξου στην Μέση Ανατολή, με τις περιφερειακές υπερδυνάμεις της Σαουδικής Αραβίας και του Ιράν να ανταγωνίζονται διαρκώς σε μια σκακιέρα που ξεκινά από το εμφύλιο χάος της Συρίας και τις χώρες του Κόλπου και επεκτείνεται μέχρι τον κόλπο του Άντεν και την Υεμένη.

04122017-1.jpg

Ο Σαάντ αλ-Χαρίρι μιλά με τον πρόεδρο του Λιβάνου Μισέλ Αούν (αριστερά), στην στρατιωτική παρέλαση για την 74η επέτειο της Ανεξαρτησίας του Λιβάνου, στην Βηρυτό, στις 22 Νοεμβρίου 2017. REUTERS/Mohamed Azakir Continue reading

Η Τουρκία και η “Νέα” Ανατολική Μεσόγειος

H Τουρκία και η «Νέα» Ανατολική Μεσόγειος

Οι πρόσφατες εξελίξεις στην Ανατολική Μεσόγειο, με την αποκατάσταση των τουρκο-ισραηλινών σχέσεων και τη διαδικασία εξομάλυνσης των αντίστοιχων ρωσο-τουρκικών, έδωσαν αναπόφευκτα έναυσμα για συζητήσεις αναφορικά με το «νέο» γεωστρατηγικό περιβάλλον που αναδύεται στην περιοχή. Πόσο «νέο», όμως, μπορεί να είναι; Δυστυχώς, συχνά βιαζόμαστε να χαρακτηρίσουμε ως «νέο» κάποιο φαινόμενο που αποτελεί επανάληψη της ιστορίας, συνέχεια ή επί μέρους διαφοροποίηση κάποιου άλλου φαινομένου. Περίπου αυτό συμβαίνει και με τις συζητήσεις περί «νέων πολέμων», «νέας τρομοκρατίας», «νέου Ψυχρού Πολέμου» κτλ. Παρόμοιες συζητήσεις είχαμε την περασμένη δεκαετία ή πριν μερικά χρόνια για τη «νέα» τουρκική εξωτερική πολιτική, τη «νέα» Μέση Ανατολή κ.ο.κ. Αλλαγές υπάρχουν. Πόσο βαθιές είναι όμως; Continue reading

Κύπρος: Μεταξύ Δύσης και Ανατολής

Όπως ήταν αναμενόμενο, η επίσκεψη του Προέδρου Νίκου Αναστασιάδη στη Μόσχα έκανε τίτλους ειδήσεων ανά το παγκόσμιο. Αμερικανικά και δυτικο-ευρωπαϊκά Mέσα εκφράζουν τις «ανησυχίες» των κρατών του «Δυτικού» μπλοκ με αναλυτές που σπεύδουν να μας προειδοποιήσουν ότι η Κυπριακή Δημοκρατία «παίζει τα χαρτιά της» με ριψοκίνδυνο τρόπο. Ταυτόχρονα, οι κινήσεις εξωτερικής πολιτικής του κ. Αναστασιάδη και του επιτελείου του, μαζί με τα πολυσυζητημένα δώρα που ο Ρώσος Πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν έδωσε στον Κύπριο ομόλογό του, έχουν παρακινήσει και πάλι τη κοινωνική, γεωπολιτική και γεωπολιτισμική μας κρίση ταυτότητας. Κατά το πώς ξέρουμε καλύτερα, μετατρέψαμε τη συνάντηση των δύο προέδρων σε συζητήσεις σχετικά με το αν χάνουμε τη «Δύση» (ή αν μας χάνει η «Δύση) και τη σύμπραξή μας με ένα «στυγερό δικτάτορα», ή σε θριαμβολογίες για τη σωτήρια μας σχέση με τη Ρωσία, για τον αποκλεισμό της Τουρκίας κτλ. Σε άλλες περιπτώσεις, εξίσου συνηθισμένες, καταλήξαμε να συζητούμε το πραξικόπημα, τον Γρίβα, τον αγώνα της ΕΟΚΑ, την Ένωση και άλλα παρεμφερή. Continue reading

Επίσκεψη Νταβούτογλου στην Αθήνα (05-06 Δεκ.) – “Καρδιές και Πνεύματα”

Πηγή: kathimerini.gr

Μεταξύ της 5ης και 6ης Δεκεμβρίου 2014, και εν μέσω τουρκικών προκλήσεων και παραβιάσεων στην κυπριακή ΑΟΖ, ο Τούρκος Πρωθυπουργός, Αχμέτ Νταβούτογλου, βρέθηκε στην Αθήνα για τη συνεδρίαση του 3ου Ανώτατου Συμβουλίου Συνεργασίας Ελλάδας-Τουρκίας.

Στις 6 Δεκεμβρίου, ο Νταβούτογλου δήλωσε, μεταξύ άλλων,

Αυτό που με εντυπωσίασε περισσότερο στις συνομιλίες είναι το πόσο καλά συνεργαζόμαστε και συνομιλούμε πλέον, ώστε να επικοινωνούν οι καρδιές και τα πνεύματά μας, και έτσι μπορούμε να ανοίξουμε όλες τις πύλες συνεργασίας.

Είναι καλό Τουρκία και Ελλάδα να συνεργάζονται, και είναι καλό να γίνεται κάθε δυνατή προσπάθεια για την ομαλοποίηση και εξέλιξη των σχέσεών τους. Στην προκειμένη όμως περίπτωση καλό είναι να θυμηθούμε ότι το ζήτημα των τουρκικών παραβιάσεων στην κυπριακή ΑΟΖ με το σεισμογραφικό “Μπαρμπαρός” και τα πολεμικά πλοία που το συνοδεύουν ήταν, υποτίθεται, στην κορυφή της ατζέντας. Continue reading

Τουρκία-Ισραήλ: Η Αναθέρμανση μιας Παγωμένης Συμμαχίας;

Από τη δεκαετία του ’80 οι σχέσεις Τουρκίας-Ισραήλ γνώρισαν σταδιακή αναθέρμανση με έτος σταθμό το 1996, οπότε και υπογράφηκαν οι μεταξύ τους συμφωνίες στρατιωτικής συνεργασίας και εκπαίδευσης. Οι συμφωνίες αυτές ήταν εξέχουσας στρατηγικής σημασίας, αφού οδήγησαν στην ανάδυση ενός φιλοδυτικού στρατηγικού άξονα, ο οποίος είχε σοβαρό αντίκτυπο στις περιφερειακές  ισορροπίες ισχύος.

Η άνοδος του ισλαμικού Κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (ΑΚΡ) στην εξουσία του τουρκικού κράτους, το 2002, λειτούργησε σταδιακά με αρνητικό τρόπο στις σχέσεις των δύο χωρών για δύο βασικούς λόγους. Ο πρώτος λόγος ήταν οι συστημικές αλλαγές που επήλθαν στην περιοχή μετά την 11η Σεπτεμβρίου και την αμερικανική επέμβαση στο Ιράκ (2003), και ο δεύτερος λόγος ήταν η ίδια η ιδεολογία του ΑΚΡ, το οποίο βρίσκεται μεταξύ πολιτικού Ισλάμ και δημοκρατικού κόμματος, παρόλο που απορρίπτει τη σχέση του με το πολιτικό Ισλάμ και διακηρύττει ότι είναι απλώς ένα «συντηρητικό, δημοκρατικό» κόμμα. Όσον αφορά τον πρώτο λόγο, η Τουρκία κλήθηκε να διαχειριστεί ένα ιδιαίτερα ασταθές γεωπολιτικό περιβάλλον τόσο για την ίδια όσο και για τα δυτικά συμφέροντα, που την έφερε πιο κοντά στον αραβο-μουσουλμανικό κόσμο, ενώ σε σχέση με τον δεύτερο λόγο, η ιδεολογία του κόμματος αλλά και το δόγμα του «στρατηγικού βάθους» υπεδείκνυαν καλύτερες σχέσεις με τη Μέση Ανατολή και διατήρηση απόστασης από τη Δύση και το Ισραήλ. Hπροσέγγιση του ΑΚΡ στον αραβο-μουσουλμανικό κόσμο και η αντι-δυτική του στάση έλαβε ακόμα μεγαλύτερες διαστάσεις, όταν μετά το 2006 η Ευρωπαϊκή Ένωση απογοήτευσε την Άγκυρα ως προς την ενταξιακή της προοπτική, ενώ οι τριβές μεταξύ Άγκυρας και Ουάσιγκτον για το ζήτημα του Ιράκ – το οποίο συμπεριλάμβανε και την σημαντική παράμετρο ασφάλειας του Κουρδικού – συνεχίζονταν.

Continue reading

Ο Άξονας «Ισραήλ-Κύπρος-Ελλάδα» και η Τουρκία

cyprus israel flags mashupΕίναι πλέον εμφανές ότι στην Ανατολική Μεσόγειο είναι υπό διαμόρφωση ένας νέος πολιτικο-οικονομικός, και ως ένα σημαντικό βαθμό στρατηγικός, άξονας αποτελούμενος από το Ισραήλ, την Κύπρο, και την Ελλάδα. Η συνεργασία αυτή δεν προήλθε από το πουθενά, αλλά ούτε και απετέλεσε έκπληξη για τους παρακολουθούντες των περιφερειακών γεωπολιτικών δρώμενων των τελευταίων χρόνων. Αποτελεί προϊόν διαφόρων παραγόντων, συγκυριών, και εξελίξεων που έχουν λάβει χώρα σε διάφορα επίπεδα. Παρόλα αυτά, ομολογουμένως, οι σημαντικότεροι παράγοντες που έχουν οδηγήσει στην δημιουργία αυτής της συνεργασίας (και για κάποιους εν δυνάμει συμμαχίας), είναι η σταδιακή αλλαγή κατεύθυνσης της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής κυρίως από το 2002 και μετά, που οδήγησε στη χειροτέρευση των σχέσεων Άγκυρας-Τελ Αβίβ, αλλά και η ανακάλυψη υδρογονανθράκων στην Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη (ΑΟΖ) της Κύπρου σε συνάρτηση με τις κινήσεις της Κυπριακής Δημοκρατίας (ΚΔ) για την οριοθέτηση της ίδιας της ΑΟΖ με άλλα κράτη της Ανατολικής Μεσογείου. Οι τουρκο-ισραηλινές σχέσεις δέχτηκαν τη χαριστική βολή με το περιστατικό του «στολίσκου της Γάζας» το Μάιο του 2010, όπου Ισραηλινοί καταδρομείς σκότωσαν οκτώ Τούρκους και έναν Τουρκοαμερικανό ακτιβιστή κατά τη διάρκεια επιδρομής στο πλοίο «Μαβί Μαρμαρά», το οποίο μετέφερε ανθρωπιστική βοήθεια στη Λωρίδα της Γάζας. Όσον αφορά στην περίπτωση της Κύπρου και του φυσικού αερίου, η ένταση κλιμακώθηκε όταν η Τουρκία, από το καλοκαίρι και το φθινόπωρο του 2011, απειλούσε την ΚΔ τόσο φραστικά όσο και με την κινητοποίηση πολεμικών φρεγατών, ούτως ώστε να πετύχει τη διακοπή των προσπαθειών για γεώτρηση στο «οικόπεδο 12», νοτιοανατολικά της Νήσου.

Continue reading