Ομιλία: Η Σημασία του Κυπριακού για το Γεωστρατηγικό Ρόλο της Κύπρου

Πιο κάτω παρατίθεται γραπτή εκδοχή της παρουσίασής μου στην εκδήλωση “Ο Δρόμος προς την Λύση και η Επόμενη Μέρα” που διοργάνωσε η Εταιρία Ανάπτυξης Ακακίου “Σερράχης”, την 14η Μαΐου, 2015. 

Εναλλακτικά και ίσως πιο σωστά ο τίτλος της παρουσίασης μου θα έπρεπε να ήταν «η σημασία της επίλυσης του Κυπριακού για τη διαμόρφωση κυπριακής υψηλής στρατηγικής». Το σχήμα που θα ήθελα να σκιαγραφήσω είναι απλό και έχει ως εξής: εάν αποδεχτούμε ότι επιθυμία και επιδίωξή μας είναι να επιλύσουμε το Κυπριακό και κατ’ επέκταση να επαν-ενώσουμε τον τόπο, τότε συνεπάγεται πως η παρούσα κοινωνική, οικονομική και γεωπολιτική κατάσταση δεν είναι αποδεκτή, αν όχι από όλους τότε από τη συντριπτική πλειοψηφία. Ωστόσο, μεταξύ αυτών που θέλουν τη Λύση υπάρχουν διάφορες και διαφορετικές προσεγγίσεις. Μια από αυτές υποστηρίζει πως η προσωρινή διατήρηση του status quo παρέχει τη δυνατότητα στην Κυπριακή Δημοκρατία να εκμεταλλευτεί διάφορους παράγοντες, όπως π.χ. το διεθνές και περιφερειακό περιβάλλον, την ανακάλυψη υδρογονανθράκων κτλ., με σκοπό την άσκηση πιέσεων προς την Τουρκία για την υποχώρηση στο ζήτημα του Κυπριακού. Παράλληλα, υποστηρίζεται ότι η Κυπριακή Δημοκρατία θα είναι σε θέση να αναπτύσσει διπλωματικές και στρατηγικές σχέσεις ενισχύοντας το γεωστρατηγικό της ρόλο και τη θέση της στο διεθνές γίγνεσθαι. Αυτό που συχνά λέγεται είναι ότι η Κυπριακή Δημοκρατία μπορεί με αυτό τον τρόπο να διαμορφώσει και υψηλή στρατηγική. Σε αυτό το σημείο αξίζει να σημειωθεί ότι υψηλή στρατηγική, με απλά λόγια, είναι η οριοθέτηση υψηλών-μακροπρόθεσμων στρατηγικών στόχων υπεράσπισης και προώθησης των εθνικών συμφερόντων, οι οποίοι επιδιώκονται σε καιρό πολέμου ή ειρήνης με τη χρήση όλων των διαθέσιμων μέσων.

Έχοντας αυτά υπόψιν επιστρέφω στην πραγματικότητα του Κυπριακού. Πώς μπορεί ένα κράτος de facto εδαφικά διαιρεμένο, το οποίο ουσιαστικά αντιμετωπίζει προβλήματα στην άσκηση της ίδιας του της κυριαρχίας, να ορίσει και να επιδιώξει υψηλούς στρατηγικούς στόχους; Στην περίπτωση των Ηνωμένων Πολιτειών, για παράδειγμα, ο βασικός υψηλός στρατηγικός στόχος, είναι η επέκταση και διατήρηση της παγκόσμιας αμερικανικής ηγεμονίας και ως μέσον υπεράσπισης της εθνικής ασφάλειας και οικονομικής πρωτοκαθεδρίας των ΗΠΑ. Από αυτή τη σκοπιά, είναι ξεκάθαρο ότι η επίλυση του Κυπριακού δεν μπορεί να αποτελεί υψηλό στρατηγικό στόχο, παρά μόνο μέσο στη διαμόρφωση υψηλής στρατηγικής. Την ίδια στιγμή, όμως, δεν μπορεί η Κυπριακή Δημοκρατία να υιοθετήσει συνεκτική υψηλή στρατηγική όσο το Κυπριακό παραμένει άλυτο.

Με άλλα λόγια, πώς μπορεί να αποφασισθεί ο υψηλός στρατηγικός στόχος της Κύπρου δεδομένου ότι το Κυπριακό πρόβλημα επηρεάζει όλους του παράγοντες που χρειάζονται για το εγχείρημα της διαμόρφωσης μιας τέτοιας στρατηγικής; Καθιστά τους συντελεστές της κυπριακής ισχύος ελλιπείς, διασπά και πολώνει την κυπριακή πολιτική κουλτούρα, απορροφά ενέργεια και πόρους για την επίλυσή του μονοπωλώντας το πολιτικό ενδιαφέρον και, τέλος, θέτει εμπόδια στην ανάπτυξη μιας ώριμης και σταθερής ταυτότητας στην εξωτερική πολιτική και τη διεθνή σκηνή. Πώς αποφασίζει μια ηγεσία τον μακροπρόθεσμο διεθνή προσανατολισμό της χώρας της εάν η γεωπολιτική της κατάσταση επηρεάζει, πέρα από την ίδια, και τις διακρατικές σχέσεις της ευρύτερης περιοχής; Επιπλέον, εάν διακηρυγμένος στόχος είναι η επανένωση της χώρας, πώς διαμορφώνει κανείς υψηλή στρατηγική χωρίς να λαμβάνει υπόψη το τουρκοκυπριακό στοιχείο, το οποίο στην περίπτωση λύσης θα είχε λόγο στη λήψη αποφάσεων; Και πως αξιολογεί ή υπολογίζει το ρόλο της Τουρκίας στη μετά-Λύση εποχή;

Από το 1974 μέχρι σήμερα, η τουρκική κατοχή και η ύπαρξη του Κυπριακού καθόριζαν σε μεγάλο βαθμό την εξωτερική πολιτική της Κυπριακής Δημοκρατίας. Όχι μόνο αυτό, αλλά περιέπλεκαν τις όποιες διπλωματικές της σχέσεις και επιτυχίες ενώ καθιστούσαν ανέκαθεν την Κύπρο αρένα συγκρουόμενων περιφερειακών και διεθνών συμφερόντων. Για παράδειγμα το, εν πολλοίς πλαστό, δίλημμα εξωτερικής πολιτικής, «Ανατολή ή Δύση», πηγάζει, εκτός από τη γεωγραφία, και από τις κοινωνικο-πολιτικές προεκτάσεις του Κυπριακού. Η ένταξη και συμμετοχή μας στην Ευρωπαϊκή Ένωση χαρακτηριζόταν και διέπεται ακόμα από το Κυπριακό. Σε περιφερειακό επίπεδο, το Κυπριακό έχει κατά ένα τρόπο μοιράσει γεωπολιτικά την Ανατολική Μεσόγειο. Αν και τις περισσότερες φορές δεν το αντιλαμβανόμαστε, η όποια στάση της κυπριακής εξωτερικής πολιτικής, είτε αυτή είναι φιλο-αραβική, φιλο-ισραηλινή είτε διατηρεί κάποιου είδους ισορροπία, δύναται ίσως όχι να καθορίσει αλλά σίγουρα να επηρεάσει το μοτίβο των περιφερειακών σχέσεων.

Αυτή τη στιγμή η Κυπριακή Δημοκρατία είναι, εξ ανάγκης, μέρος της πολωτικής δυναμικής που υφίσταται στην περιοχή. Η διαδικασία επιλογής στρατηγικών εταίρων θυμίζει περίοδο Ψυχρού Πολέμου, και δικαιολογημένα, αφού η Κυπριακή Δημοκρατία, όπως και τα υπόλοιπα κράτη, πρέπει να διασφαλίσει τα συμφέροντά της. Ωστόσο, η ύπαρξη του Κυπριακού περιπλέκει κατά πολύ τους στρατηγικούς της υπολογισμούς και δεν συντείνει στη μακροπρόθεσμη ασφάλεια και σταθερότητα της περιοχής. Σίγουρα, η διαπίστωση, ότι η διαμόρφωση υψηλής στρατηγικής δεν είναι δυνατή όσο υφίσταται Κυπριακό πρόβλημα, δεν σημαίνει για κανένα λόγο ότι δεν πρέπει να γίνονται προσπάθειες σχεδιασμού στρατηγικής. Παρόλα αυτά, η πραγματικότητα είναι πως η Κύπρος θα καταφέρει να αξιοποιήσει πλήρως τις γεωστρατηγικές δυνατότητές της, για την ίδια και την ευρύτερη περιοχή, μόνο μετά την επίλυση του Κυπριακού.

Μια επανενωμένη Κύπρος θα αποκτούσε ένα αυξημένα σημαντικό γεωστρατηγικό ρόλο ο οποίος θα της επέτρεπε να επεκτείνει τις πολιτικές της σε τομείς που μέχρι τώρα δεν ήταν καν υπό συζήτηση. Σε ένα τέτοιο σενάριο, η Κύπρος δεν θα είχε πλέον συμφέρον από τις διακρατικές αντιμαχίες της Ανατολικής Μεσογείου και συνεπώς δεν θα είχε λόγο να υποστηρίζει κάποιο στρατόπεδο έναντι κάποιου άλλου. Δεν θα ήταν απλά σε θέση να συνεργάζεται με όλους αλλά και να παίζει παραγωγικό, διπλωματικό και διαμεσολαβητικό ρόλο για την επίλυση άλλων περιφερειακών προβλημάτων. Παρομοίως, οι εξωτερικές οικονομικές και ενεργειακές της σχέσεις δεν θα ήταν αιχμάλωτες του Κυπριακού ζητήματος, ούτε πολιτικά αλλά ούτε και γεωγραφικά. Θα ήταν πλέον πραγματικά δυνατόν να αναδειχθεί ως διαμετακομιστικός κόμβος ενέργειας από και προς όλες τις κατευθύνσεις με την εγκατάσταση τερματικών υγροποίησης φυσικού αερίου (LNG) και άλλων μεθόδων μεταφοράς ενέργειας. Την ίδια στιγμή η Κύπρος θα μπορούσε να αποτελέσει Μεσογειακό και Μεσανατολικό κέντρο διαχείρισης κρίσεων, μεταξύ άλλων.

Παράλληλα, σε εσωτερικό επίπεδο, η ενοποίηση της χώρας θα επέτρεπε, τουλάχιστον μεσοπρόθεσμα, την ενίσχυση και ανάπτυξη των τομέων της οικονομίας, της καινοτομίας, της τεχνολογίας και της εκπαίδευσης, οι οποίοι θα λειτουργούσαν ως υποστηρικτικοί των διεθνών εγχειρημάτων του κράτους. Η Κύπρος θα είχε όλα τα φόντα να αναδειχθεί σε εκπαιδευτικό κέντρο σε όλους τους τομείς, με συγκριτικό πλεονέκτημα σε ζητήματα που αφορούν την ιστορία, την οικονομία, την πολιτική, την κοινωνία, των χλωρίδα, την πανίδα και τη μορφολογία της ευρύτερης της γεωγραφίας.

Ομολογουμένως, τα πιο πάνω δεν αποτελούν νομοτελειακή εξέλιξη στην περίπτωση επίλυσης του Κυπριακού. Όπως κάθε μελλοντικό σενάριο και πολιτικό εγχείρημα, μια κυπριακή υψηλή στρατηγική που θα πλαισιώνεται από αυτό το όραμα εξαρτάται τουλάχιστον από τρείς βασικές προϋποθέσεις. Πρώτον, τη σύντομη επίλυση του Κυπριακού στη βάση μιας βιώσιμης διευθέτησης που θα επιτρέπει την ανάπτυξη και εύρυθμη λειτουργία του κράτους. Δεύτερον, τον σωστό, πολυεπίπεδο και μακροπρόθεσμο σχεδιασμό την επαύριον της λύσης, που στόχο θα θέτει πρώτιστα την ευημερία και το συμφέρον ολόκληρου του λαού της χώρας. Τέλος, χρειάζεται η κατάλληλη πολιτική βούληση και η ταυτόχρονη ανάπτυξη μιας πολιτικής κουλτούρας από την οποία θα απορρέει η διάθεση για στήριξη του όποιου εγχειρήματος λύσης, δεδομένου ότι αυτό θα υπερψηφιστεί σε κάποιο δημοψήφισμα από την πλειοψηφία των Κυπρίων. Συνεπώς, προτού προχωρήσουμε στην αναδόμηση του κράτους και τον σχεδιασμό της κυπριακής υψηλής στρατηγικής, προσδίδοντας στην Κύπρο τη διεθνή θέση και τον γεωστρατηγικό ρόλο που αξίζει, έχουμε όλοι πολλή δουλειά να κάνουμε και πολλά εμπόδια να υπερπηδήσουμε. Το πρώτο εξ αυτών είναι η επίλυση του Κυπριακού, με ό,τι αυτό συνεπάγεται.

Ζήνωνας Τζιάρρας – 14 Μαΐου 2015

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s