Απειλές Ασφάλειας… Παντού;

politis 19 oct 14Το δόγμα εθνικής ασφάλειας της Τουρκίας κατά τη «κεμαλική περίοδο», βασίστηκε σε μεγάλο βαθμό στους λεγόμενους «εσωτερικούς και εξωτερικούς εχθρούς». Από τη μια οι Κούρδοι, το Ισλάμ και ο κομμουνισμός, από την άλλη οι Άραβες που συνέτειναν στην κατάρριψη της Οθωμανικής αυτοκρατορίας και οι Δυτικές δυνάμεις που στην ουσία σχεδίασαν το διαμελισμό της με αποτέλεσμα τη σημερινή Τουρκία – οθωμανικό κατάλοιπο. Κάτι τέτοιο συμβαίνει και σήμερα με μόνες διαφοροποιήσεις το Ισλάμ και τις διαφορετικές του εκφάνσεις (βλ. Ισλαμικό Κράτος και τουρκικό πολιτικό Ισλάμ) στο εσωτερικό, και τη «λυκο-συμμαχία», πλέον, Τουρκίας-Δύσης. Μήπως όμως τα σύνδρομα (αν)ασφάλειας είναι μόνο τουρκική υπόθεση;

Φαίνεται πως στην γειτονιά μας η ανασφάλεια και η καχυποψία είναι η νόρμα. Είμαστε, βέβαια, δικαιολογημένοι. Η γεωπολιτική μας θέση είναι νευραλγική. Οι διεθνείς δυνάμεις μας χειρίζονται ως πιόνια σε μια μεγαλύτερη σκακιέρα, οι περιφερειακές δυνάμεις εποφθαλμιούν αυτά που έχουμε και δεν έχουμε, και η Τουρκία μας απειλεί ενώ κατέχει παράνομα και δια των όπλων το βόρειο κομμάτι της χώρας μας. Σαν δεν έφταναν αυτά έχουμε τους τζιχαντιστές να επιδίδονται σε βιαιότητες σε χώρες που βρίσκονται στην απέναντι όχθη από μας και που, όπως λέγεται, μπορούν να αποκτήσουν οπαδούς με την ίδια ατζέντα μέσα στην Κύπρο ανά πάσα στιγμή.  

Το Κλίμα

Λόγω της περιπετειώδους και πονεμένης ιστορίας μας (αρχαίας και πρόσφατης), έχουμε την τάση να δραματοποιούμε το κάθε ίχνος ανασφάλειας. Επειδή έχουμε ζήσει πολέμους και κατοχή, νιώθουμε πως κάθε εξέλιξη οδηγεί εκεί. Στην πολιτική μας κουλτούρα αυτό δεν ενυπάρχει μόνο λόγω κατοχής και ιστορικής μνήμης αλλά και λόγω της κατασκευασμένης επαύξησης του κάθε κινδύνου για πολιτικούς λόγους από τις εκάστοτε πολιτικές ελίτ. Ο δε εξαιρετισμός μας (exceptionalism) είναι πάντοτε μια σταθερή παράμετρος σε αυτή την εξίσωση.

Ως συνήθως, μέσα σε αυτό το κλίμα αστάθειας και ανασφάλειας βρίσκουν πρόσφορο έδαφος οι πολεμολάγνοι, οι στρατό-φιλοι και οι «χριστιανικοί» «προφήτες» της εξαιρετιστικής (και εθνικιστικής) μας τελεολογίας – που, στην πραγματικότητα,  καμιά σχέση δεν έχουν με το Χριστιανισμό. Αυτοί που φωνάζουν να πάρουμε τ’ άρματα, να δημιουργήσουμε πολεμικό ναυτικό και αεροπορία (σε μια νύκτα), να ξοδέψουμε χρήματα που δεν έχουμε και που χρειαζόμαστε για να ζήσουμε, και να εφαρμόσουμε το δίκαιό μας δια της ισχύος. Στη «θουκυδιδική» τους ερμηνεία δεν περιλαμβάνουν το γεγονός ότι η κρατική ισχύς αξιολογείται πάντοτε σε σχέση με την ισχύ άλλων δρώντων και ότι, συνεπώς, η εξίσωση του Δικαίου με την ισχύ μπορεί να υπάρξει μόνο μέσα σε αυτό το πλαίσιο. Αποτελεί, δηλαδή, όνειρο και πόθο – αλλά όχι εφικτό εγχείρημα – η ανάδυση της Κύπρου ως σχετικά ισχυρό κράτος σε αναλογία με τους γείτονές της. Οι επιχειρηματολογούντες αυτά, είναι οι ίδιοι που βλέπουν πάντοτε θερμά επεισόδια, πολέμους, και που φαίνεται να ακμάζουν μέσα σε συγκρουσιακές καταστάσεις, όταν η χώρα τους βρίσκεται σε κρίση. Κρίση, που κατά τα άλλα, επιδέχεται μόνο υποκειμενική και ευσεβοποθική ή κινδυνολογική αποτίμηση, σύμφωνα πάντα με τους πολιτικούς στόχους του «αναλυτή».

Απειλές «Έξω και Μέσα»

Δύο είναι οι απειλές που υπογραμμίζονται καθ΄ υπερβολή αυτό το διάστημα: οι τουρκικές προκλήσεις στην κυπριακή Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη (ΑΟΖ) και η τρομοκρατική απειλή του Ισλαμικού Κράτους το οποίο έχει πλέον συσχετισθεί με ζητήματα πολιτικών προσφύγων, μετανάστευσης, κατεχομένων, κ.α. Αυτές οι απειλές είναι, σαφώς, υπαρκτές και το κράτος καλά κάνει να τις λάβει υπόψη και να βρίσκεται στην απαραίτητη ετοιμότητα. Όταν όμως έχουμε να κάνουμε με απειλές ασφάλειας πρέπει πάντα να διεξάγεται μια ορθολογιστική αξιολόγηση του βαθμού του κινδύνου. Αντιλήψεις όπως, «η Τουρκία θα μας επιτεθεί διότι θέλει ολόκληρη την Κύπρο», ή, «οι τζιχαντιστές θα κάνουν τρομοκρατικές επιθέσεις στην Κύπρο διότι μπορούν ή διότι έχουμε πολλούς μετανάστες» δεν μπορεί να θεωρούνται ως σοβαρές ούτε και πρέπει να προωθούνται στη δημόσια σφαίρα. Αυτό ισχύει και για τις «ακαδημαϊκές» «αναλύσεις» που έχουν την ίδια απλουστευμένη ουσία με διαφορετικά λόγια και ακαταλαβίστικες ορολογίες.

Αν για παράδειγμα πάρουμε το Ισλαμικό Κράτος (ΙΚ), αποτελεί απειλή με δύο τρόπους. Πρώτον, σε περίπτωση που αποκτήσει θαλάσσια σύνορα με την Κύπρο μέσω Συρίας, Λιβάνου ή Τουρκίας. Δεύτερον, αν δημιουργηθούν ή ενεργοποιηθούν πυρήνες Ισλαμιστών εντός της Κύπρου, στα κατεχόμενα ή στις ελεύθερες περιοχές. Το πρώτο σενάριο είναι ιδιαίτερα δύσκολο δεδομένου του ότι οι επιχειρήσεις του ΙΚ επικεντρώνονται σε συγκεκριμένους στρατηγικούς στόχους όπως είναι η Μοσούλη, το Κιρκούκ, και η Βαγδάτη στο Ιράκ και το Χαλέπι στη Συρία. Είδη πολεμούν σε πολλά μέτωπα και έχουν σημαντικές απώλειες, παρά την προέλασή τους. Θα τους ήταν επιχειρησιακά ιδιαίτερα δύσκολο να φτάσουν στις ακτές ενώ ας μην ξεχνάμε ότι οι Ρώσοι διατηρούν βάση στα παράλια της Συρίας. Η εμπλοκή τους κατά του ΙΚ θα άλλαζε σημαντικά το παιχνίδι. Το ίδιο ισχύει και για την Τουρκία σε περίπτωση πτώσης του Κομπανί. Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι σύμφωνα με δημοσκοπήσεις το ΙΚ έχει πολύ λίγους υποστηρικτές στη Μέση Ανατολή (π.χ. 3% στην Αίγυπτο και 5% στη Σαουδική Αραβία) το οποίο δείχνει ότι η βιωσιμότητά του θα ήταν σχεδόν αδύνατη μακροπρόθεσμα.

Όσον αφορά το δεύτερο σενάριο, θα ήταν πιθανό οι τζιχαντιστές να διενεργούσαν τρομοκρατικές επιθέσεις στην Κύπρο αλλά αυτά θα αφορούσε κυρίως τις βρετανικές βάσεις και ίσως κάποιες πρεσβείες. Αυτές όμως οι πρακτικές τείνουν να έχουν κάποιο στρατηγικό στόχο ο οποίος συνήθως είναι η πρόκληση κάποιας δαπανηρής αντίδρασης από τον δέκτη – βλέπε 11η Σεπτ. ‘01 και πόλεμο σε Αφγανιστάν. Η Κύπρος δεν προσφέρεται για τέτοιου μεγέθους ζημιά. Οι τζιχαντιστές θα κατάφερναν λίγα σε τέτοια περίπτωση. Θα προτιμούσαν μεγάλες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες όπως και στο παρελθόν.

Από την άλλη, πολλοί φοβούνται ότι η Τουρκία θα δημιουργήσει θερμό επεισόδιο ή θα κτυπήσει π.χ. την πλατφόρμα της ΕΝΙ. Γενικότερα, οι κινήσεις της Τουρκίας δεν έχουν σκοπό να δημιουργήσουν στρατιωτικό θερμό επεισόδιο αλλά να αποφέρουν πολιτικά και διπλωματικά οφέλη. Τα πολλά γεωπολιτικά μέτωπα που αντιμετωπίζει (ειδικά το κουρδικό), το γεγονός ότι η πλατφόρμα είναι ιταλική, το ότι η διεθνής της εικόνα είναι ήδη προβληματική, την αποτρέπουν. Εξ άλλου η Τουρκία προτίμησε να πιέσει την Ιταλία διπλωματικά αντί με στρατιωτική ισχύ απ’ όπου πήρε και την κατάλληλη απάντηση.

Αντί Επιλόγου

Η δικαιολογημένη δυσκολία κατανόησης των εξελίξεων από  την πλειοψηφία των πολιτών δημιουργεί φοβίες και ξυπνά σύνδρομα ανασφάλειας. Η καλύτερη και πιο προσεγμένη μελέτη και ενημέρωση είναι επιβεβλημένη. Κυρίως διότι η αμάθεια ή η ημιμάθεια οδηγεί σε ανορθολογισμό, πώρωση, και επιτρέπει τη χειραγώγηση (του φόβου) της κοινής γνώμης προς επίτευξη μικροπολιτικών ή άλλων στόχων.

Δημοσιεύτηκε στην Εφημερίδα “Πολίτης” την Κυριακή, 19/10/2014.

Advertisements

One thought on “Απειλές Ασφάλειας… Παντού;

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s