Προβλέψεις που δεν Έγιναν, Πολιτικές που δεν Ακολουθήθηκαν

Οι ανανεωμένες και εντεταμένες προσπάθειες για τη συμφιλίωση μεταξύ Τουρκίας και Ισραήλ μας δίνουν την ευκαιρία να θυμίσουμε κάποια πράγματα τα οποία γράφουμε τα τελευταία χρόνια, με κύριο στόχο την ανάδειξη – για ακόμα μια φορά – της προβληματικής προσέγγισης που έχει η Κυπριακή Δημοκρατία στην εξωτερική πολιτική, κυρίως λόγω αδυναμίας να κατανοήσει την περιφέρειά της και τους εμπλεκόμενους δρώντες.

Αναφέρουμε εν συντομία μερικές πρόσφατες και σημαντικές εξελίξεις στην περιοχή με διεθνή σημασία και αντίκτυπο. Το καλοκαίρι του 2013 έλαβε χώρα στην Αίγυπτο στρατιωτικό πραξικόπημα κατά της φιλο-Ισλαμικής κυβέρνησης της Μουσουλμανικής Αδερφότητας. Το ίδιο καλοκαίρι ξέσπασαν οι αντικυβερνητικές διαδηλώσεις στην Τουρκία με αφορμή την προσπάθεια της κυβέρνησης να αντικαταστήσει το “Πάρκο Γκέζι” στην Κων/πολη με τεράστιο εμπορικό κέντρο. Ωστόσο η αιτία ήταν η σταδιακή αυταρχικοποίηση της κυβέρνησης Ερντογάν και οι αντι-δημοκρατικές πολιτικές της. Τον περασμένο χρόνο μπήκε επίσης σε διαδικασία επίλυσης το Κουρδικό Ζήτημα στην Τουρκία, το οποίο έχει όμως φτάσει – τουλάχιστον προς το παρόν – σε αδιέξοδο. Παράλληλα, ο εμφύλιος πόλεμος στην Συρία εντάθηκε και περιπλέχθηκε ακόμα περισσότερο λόγω του σεκταριστικού χαρακτήρα που απέκτησε. Σημαντικό είναι πως δυνατοί υποστηριχτές του καθεστώτος, όπως η Ρωσία, υιοθετούν σταδιακά μια προσεγμένη αλλά πιο ευέλικτη στάση ως προς την αλλαγή καθεστώτος.

Προς το τέλος του 2013 η Τουρκία μπήκε σε νέο κύκλο εσωτερικής κρίσης που εκφράζει την ενδοϊσλαμική κόντρα μεταξύ Ερντογάν και του κινήματος Χιζμέτ. Λίγο νωρίτερα, το Ιράν έφτασε σε ιστορικής σημασίας συμφωνία με τη Δύση σχετικά με το πυρηνικό του πρόγραμμα. Πιο πρόσφατα είχαμε την πρώτη ανακύρηξη αυτονομίας του Συριακού Κουρδιστάν – εξέλιξη μεγάλης γεωπολιτικής, γεωοικονομικής και γεωστρατηγικής σημασίας. Τέλος, πριν μερικές μέρες είχαμε την προσφορά 20 εκατ. δολλαρίων από το Ισραήλ προς την Τουρκία ως αποζημίωση για τους συγγενείς των δολοφωνηθέντων στο περιστατικό του Στολίσκου της Γάζας (2010). Η προσφορά του Ισραήλ έρχεται σε συνέχεια της απολογίας του προς την Τουρκία τον Μάρτιο του 2013 μετά από παρέμβαση του Αμερικανού Προέδρου, Μπαράκ Ομπάμα. Η Τουρκία είπε ότι μια επίλυση της διαμάχης βρίσκεται κοντά παρόλο που προς το παρόν δεν είναι έτοιμη να υπογράψει κάποια συμφωνία. Κατά τα άλλα, το Κυπριακό βρίσκεται, θα μπορούσαμε να πούμε, σε μια “δυναμική στασιμότητα”.

Εδώ σημειώνουμε αυτά που είχαμε προβλέψει μέσα από διάφορα κείμενα, επιστημονικά και μη, και δίνουμε έμφαση στις σχέσεις με το Ισραήλ

– Είχε προβλεφθεί ότι ο πόλεμος κατά του καθεστώτος Άσαντ γινόταν κυρίως για την αποδυνάμωση του Ιράν και την κατάληξή του σε συνθηκολόγηση με τη Δύση. Όπως και έγινε.

– Είχε προβλεφθεί ότι η Τουρκία θα αναγκαζόταν να προχωρήσει σε προσπάθεια επίλυσης του Κουρδικού. Όπως και έγινε.

– Είχε προβλεφθεί ότι η εσωτερική κοινωνική και πολιτική κατάσταση στην Τουρκία επρόκειτο να χειροτερεύσει. Όπως και έγινε.

– Είχε προβλεφθεί ότι το Συριακό Κουρδιστάν θα ήταν ένα από τα αναπόφευκτα αποτελέσματα του εγχώριου εμφύλιου. Όπως και έγινε.

– Είχε προβλεφθεί πως αν και οι σχέσεις Τουρκίας-Ιράν χειροτέρευσαν λόγω συριακής κρίσης, δεν θα έμεναν έτσι αφού η Τουρκία θέλει οπωσδήποτε να κρατήσει τις ισορρόπίες με τους Πέρσες γείτονες και σε καμία περίπτωση να τους προκαλέσει υπερ του δέοντως. Όπως και έγινε/δεν έγινε.

– Είχε προβλεφθεί ότι στην εξουσία της Αιγύπτου θα εκλεγόταν φιλο-Ισλαμική κυβέρνηση (με διαφορετική προσέγγιση στην εξ. πολιτική) και αργότερα ότι η νεοεκλεγείσα κυβέρνηση θα οδηγούσε σε νέο κύκλο κοινωνικής αναταραχής. Όπως και έγινε.

– Είχε προβλεφθεί ότι οι σχέσεις Τουρκίας-Αιγύπτου μετά την εκλογή της Μουσουλμανικής Αδερφότητας προορίζονταν σε χειροτέρευση, είτε η Μουσουλμανική Αδερφότητα έμενε στην εξουσία είτε αναλάμβανε και πάλι ο στρατος. Όπως και έγινε.

– Έχουμε προβλέψει πως μετά το κούρεμα καταθέσεων στην Κύπρο, ο διεθνής παράγοντας και οχι μόνο θα πιέσει την Κυπριακή Δημοκρατία για σύντομη επίλυση του Κυπριακού, ίσως με αρνητικούς όρους για την Κύπρο. Συμβαίνει αυτή τη στιγμή.

– Είχε προβλεφθεί ότι η κρίση μεταξύ Τουρκίας και Ισραήλ δεν θα έμενε έτσι αλλά ότι θα βελτιωνόταν. Όπως και έγινε – τουλάχιστον μερικώς – και συνεχίζει να γίνεται.

Όλα τα παραπάνω συνδέονται και δεν είναι τυχαία. Στόχος όμως εδώ δεν είναι να κάνουμε τη σύνδεση. Στόχος είναι να δείξουμε πόσο προβλέψιμες είναι κάποιες γεωπολιτικές εξελίξεις στη γειτονιά μας, με διεθνή αντίκτυπο. Και κατ’ επέκταση πόσο ελλειπής είναι Κυπριακή Δημοκρατία σε αυτό τον τομέα, πόσο κοστίζει αυτή η έλλειψη, και πόσες ευκαιρίες υπήρξαν για εφαρμογή και σχεδιασμό πολιτικής που πήγαν χαμένες. Είναι ζήτημα στρατηγικής σημασίας, ζήτημα επιβίωσης του τόπου, ζήτημα του μέλλοντος.

Επιστρέφοντας στο Ισραήλ πρέπει να σημειωθούν κάποια πράγματα, έστω επιφανειακά, για να γίνει πιο ξεκάθαρη η γεωπολιτική δυναμική της Ανατολικής Μεσογείου αλλά και για την αποκωδικοποίηση ενός συμμάχου στον οποίο η ΚΔ έχει στηριχθεί σε μεγάλο βαθμό. Από το 2012 γράφαμε ότι κάτι τέτοιο δεν πρεπει να γινει. Επισημαίνουμε ότι το Ισραήλ χρειάζεται την Κύπρο. Όμως, το Ισραήλ χρειάζεται και την Τουρκία. Όποιος λέει ότι το Ισραήλ δεν χρειάζεται την Τουρκία ή ότι το Ισραήλ δεν πρόκειτε να συμπράξει ξανά με την Τουρκία, παραπλανεί ή πλανάται – για πολλούς λόγους. Αυτό σημαίνει ότι δεν έχουμε το μονωπόλιο, ότι οι ισορροπίες ισχύος μπορούν να αλλάξουν ανα πάσα στιγμή, ότι ο “άξονας” Ισραήλ-Κυπρος-Ελλάδα είνα σε μεγάλο βαθμό εφήμερος, και ότι η ΚΔ κάτι πρέπει να κάνει γι’ αυτό. Πρέπει δηλαδή να αναπτύξει και άλλες συμμαχίες, να δημιουργήσει ή να βρει εναλλακτικά στρατηγικά στηρίγματα. Βεβαίως, υπάρχουν πολλά εμπόδια και σε πιθανή συνεργασία Τουρκίας-Ισραήλ, είτε σε οικονομικο, είτε σε ενεργειακό, είτε σε πολιτικό επίπεδο. Δεν σημαίνει όμως ότι θα παραμείνουν για πάντα άλυτα.

Εν κατακλείδι, επαναλαμβάνουμε ένα γενικό συμπέρασμα. Η ΚΔ πρέπει να γίνει εξωστρεφής, πρέπει να κυνηγήει τη μοίρα της και να φτιάξει το μέλλον της. Η αντιδραστική πολιτική την θέτει σε στρατηγικά μειονεκτική θέση, έρμαιο εξελίξεων που δεν ελέγχει ούτε στον ελάχιστο βαθμό.

Ζήνωνας Τζιάρρας

06/02/2014

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s