Συριακή Κρίση, Δεδομένα και «Παράπλευρες Απώλειες»

Όσον αφορά την συριακή κρίση έχει ήδη ξεκαθαρίσει ένας αριθμός ζητημάτων τα οποία είτε θα συνεχίσουν να παίζουν καθοριστικό ρόλο στις εξελίξεις, είτε διαφαίνονται σαν πιθανά αποτελέσματα της έκβασης της σύγκρουσης. Τα ζητήματα αυτά μπορούν να χωριστούν σε εσωτερικά και εξωτερικά.

Ξεκινώντας από τα τελευταία είναι πλέον εμφανές ότι το καθεστώς του αλ-Άσσαντ έχει στο πλευρό του τις αδιμφισβήτητες δυνάμεις της Ρωσίας και της Κίνας. Σημειωτέον πως οι δύο χώρες προσφάτως είχαν δηλώσει ότι δεν θα δεχτούν καμία επέμβαση της Δύσης στη Συρία, απαντώντας έτσι στις δηλώσεις Ομπάμα που έλεγαν ότι η χρήση χημικών όπλων από το καθεστώς αποτελούν «κόκκινη γραμμή» για τις ΗΠΑ. Πολέμιοι λοιπόν του καθεστώτος παραμένουν τα κράτη της Δϋσης με μπροστάρη τις ΗΠΑ, ενώ κεντρικό ρόλο στην περιφέρεια και όχι μόνο κατά του καθεστώτος Άσσαντ παίζει η Τουρκία – τόσο σαν κέντρο συνάντησης περιφερειακών και διεθνών παραγώντων για τη διαχείρηση της κρίσης και την οργάνωση της συριακής αντιπολίτευσης/αντίστασης, όσο και σαν κέντρο φιλοξενίας προσφύγων αλλά και (έμμεσης) στήριξης των Σύρων ανταρτών. Σημαντικό ρόλο στην ένοπλη ή άλλη στήριξη των ανταρτών παίζουν βέβαια και αραβικές χώρες όπως είναι π.χ. το Κατάρ, η Σουδική Αραβία, και η Ιορδανία, ενώ έχει αναφερθεί ότι το Β. Ιράκ εκπαιδεύει και ενισχύει Κούρδους της Συρίας για την αντίσταση. Περαιτέρω, Τουρκία και ΗΠΑ φαίνεται να συζητούν τον τελευταίο καιρό μαζί με άλλους δυτικούς συμμάχους τη δημιουργία ζώνης μερικής απαγόρευσης πτήσεων πάνω από τη Συρία για την προστασία των αμάχων. Στα πλαίσια των εξωτερικών δυναμικών της συριακής κρίσης είναι ζωτικής σημασίας η αναφορά στο Ιράν το οποίο είναι ακόμα ένας από τους πολύ λίγους σύμμαχους του συριακού καθεστώτος και ένας από τους λόγους για τους οποίους οι ΗΠΑ (και το Ισραήλ, μεταξύ άλλων) θέλουν την αντικατάσταση του Άσσαντ.

Εσωτερικά, στη Συρία έχει δημιουργηθεί μια πολύ δυναμική κατάσταση όχι μόνο λόγω της έμμεσης εμπλοκής εξωτερικών δυνάμεων αλλά και λόγω της περίπλοκης θρησκευτικής και εθνοτικής σύνθεσης της χώρας – υπάρχουν, για παράδειγμα, ομάδες Κούρδων, Σουνιτών, Αλαουιτών, και Δρούζων. Θα ήταν λοιπόν επόμενο και αναμενόμενο, με βάση αυτά τα δεδομένα, η εν λόγω σύγκρουση να καταλήξει με τον ένα ή τον άλλο τρόπο στον διαμελισμό της Συρίας – είτε αυτό σημαίνει την ομοσπονδοιοποίησή της, είτε την πλήρη αυτονόμηση κάποιων εκ των περιφερειών της. Πολλές είναι άλλωστε οι φωνές που στηρίζουν ότι η «νέα» Συρία μπορεί να αποτελείται όχι μόνο από δύο (ένα εκ των οποίων το κουρδικό) αλλά μέχρι και από πέντε ομόσπονδα κρατίδια σύμφωνα με την εθνικοθρησκευτική της σύνθεση. Παρόλα αυτά όμως, έχει γίνει επίσης ξεκάθαρο το γεγονός ότι το καθεστώς Άσσαντ δεν πρόκειται να πέσει (τουλάχιστον εύκολα και σύντομα) χωρίς είτε τη μαζική στήριξη των Σύρων ανταρτών από τρίτους παράγοντες, είτε εξωτερική στρατιωτική επέμβαση – ή και τα δύο. Η πραγματικότητα και γεωπολιτική περιπλοκότητα της συριακής κρίσης καθιστά τις όποιες εξελίξεις υψίστης σημασίας και την πιθανή ήττα του καθεστώτος κομβικό σημείο ανατροπής της περιφερειακής γεωπολιτικής και ισορροπίας ισχύος.

Υπό αυτό το πρίσμα, η συριακή κρίση μπορεί να έχει «παράπλευρες απώλειες» για αρκετούς δρώντες, σίγουρα όμως οι πιθανότητες για αρνητικές συνέπειες βαρύνουν άλλους λιγότερο και άλλους περισσότερο – σημαντικός λόγος γι’ αυτό και η γεωγραφική εγγύτητα. Ξεκινώντας από το διεθνές επίπεδο, οι πρώτες «παράπλευρες απώλειες» της ανατροπής του συριακού καθεστώτος – πάντα με την προϋπόθεση ότι αυτό θα αντικατασταθεί με ένα πιο φιλοδυτικό καθεστώς – θα ήταν τα ρωσικά και κινεζικά συμφέροντα στην περιοχή ενώ κάτι τέτοιο θα αποτελούσε και (επικοινωνιακό) πλήγμα για την πολιτική των δύο αυτών χωρών, παραχωρώντας άλλη μια νίκη στη Δύση και τα συμφέροντά της. Στη συνέχεια, σε περιφερειακό επίπεδο, σίγουρο πλήγμα θα δεχόταν το τρίγωνο Ιράν-Χεζμπολάχ-Χαμάς, μιας και το συριακό καθεστώς έχει υπάρξει σημαντικός σύμμαχος. Το Ιράν ιδιαίτερα θα βρισκότανε σε πολύ δύσκολη θεση εν μέσω της κρίσης για το πυρηνικό του πρόγραμμα εφόσον θα έμενε χωρίς ισχυρούς περιφερειακούς συμμάχους, σε μια περίοδο όπου και οι σχέσεις του με την Τουρκία έχουν χειροτερεύσει σημαντικά.

Τέλος, ίσως μια από τις σημαντικότερες περιφερειακές γεωπολιτικές επιπτώσεις της συριακής κρίσης θα ήταν η πλέον πολύ πιθανή δημιουργία συριακού κουρδιστάν η οποία θα είχε αλυσιδωτές συνέπειες που θα έπλητταν κυρίως την Τουρκία και ίσως αργότερα το Ιράν. Ένα συριακό κουρδιστάν θα αποτελούσε καταρχήν ασφαλές καταφύγιο για τους κούρδους αντάρτες του PKKαπ’ όπου θα πραγματοποιούσαν επιθέσεις εναντίων τουρκικών στόχων. Επίσης σημαντικό βέβαια είναι το ότι σε ένα τέτοιο σενάριο το συριακό κουρδιστάν θα αποτελούσε το δεύτερο σε σειρά αυτόνομο κουρδιστάν, μετά το Β. Ιράκ. Το γεγονός αυτό σε συνάρτηση με την αυξημένη δράση του PKKθα οδηγούσε σε αναταραχές στο εσωτερικό της Τουρκίας με την κουρδική μειονότητα να ζητά πλέον με περισσότερο ζήλο και αποφασιστικότητα τα δικαιώματά της. Μια τέτοια εξέλιξη θα εξαρτώταν και από την αντίδραση της κυβέρνησης, ενώ λάθος χειρισμοί εύκολα θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε επιδείνωση της κατάστασης καθώς και σε επηρεασμό της κουρδικής μειονότητας του Ιράν.

Ζήνωνας Τζιάρρας

Έκδοση στο περιοδικό Modern Diplomacy, τεύχος 1-15 Σεπτ. 2012, σ.19-20.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s