Τουρκικές Προκλήσεις και Περιφερειακή Ασφάλεια

Τις τελευταίες μέρες έχουν γίνει διάφορες αναφορές για την παρουσία τουρκικών πολεμικών πλοίων σε χώρο μεταξύ των κοιτασμάτων φυσικού αερίου της Κύπρου και του Ισραήλ («Αφροδίτη» και «Λεβιάθαν»). Έχει επίσης αναφερθεί ότι τα πλοία αυτά άνοιξαν πυρ προς το «οικόπεδο 12» της κυπριακής Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης (ΑΟΖ) όπου λαμβάνουν χώρα οι διαδικασίες εξόρυξης του κυπριακού φυσικού αερίου. Αν και το τελευταίο δεν έχει επισήμως επιβεβαιωθεί, οι κινήσεις της Άγκυρας αξίζει να αξιολογηθούν μέσα στα πλαίσια του ευρύτερου περιφερειακού κλίματος και της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής. Τί σημαίνουν για τις σχέσεις Τουρκίας-Ισραήλ-ΗΠΑ; Τί σημαίνουν για τις τουρκικές διεκδικήσεις; Tί σημαίνουν για τις ισορροπίες ισχύος της ευρύτερης περιοχής;

Κατ’ αρχάς να σημειωθεί ότι οι κινήσεις αυτές, ή οποιεσδήποτε κινήσεις τέτοιου είδους από μέρους της Άγκυρας, δεν αφήνουν το Ισραήλ ασυγκίνητο, αφού είναι μια χώρα με ισχυρή κουλτούρα εθνικής ασφάλειας που δεν θα διστάσει να υπερασπιστεί τα συμφέροντά του, ασχέτως αν αυτός που τα απειλεί είναι ένας (πρώην και δυνατός) σύμμαχος, όπως η Τουρκία. Επιπλέον, τέτοιες ενέργειες χειροτερεύουν ακόμα περισσότερο τις σχέσεις Τουρκίας-Ισραήλ (το Ισραήλ πριν μερικές μέρες ακύρωσε συμφωνία πολλών εκατομμυρίων πώλησης εναέριων συστημάτων πληροφοριών), ενώ δείχνουν ότι η Τουρκία δεν έχει σκοπό να προσπαθήσει να επαναπροσεγγίσει το εβραϊκό κράτος, αλλά ούτε καν να διατηρήσει την κατάσταση ως έχει. Αυτό βέβαια καθόλου δεν ευχαριστεί τις ΗΠΑ οι οποίες θεωρούν το Ισραήλ ίσως ως τον σημαντικότερό τους σύμμαχο στη περιοχή – βλέπε ετοιμασίες για διοργάνωση κοινών στρατιωτικών ασκήσεων μεγάλης κλίμακας, και πρόσφατη πρόσθετη στήριξη δεκάδων εκατομμυρίων από ΗΠΑ προς Ισραήλ για αντιπυραυλικά συστήματα. Υπό αυτό το πρίσμα η Τουρκία στρέφεται ενάντια στις ισορροπίες που ευνοούν όχι μόνο τις ΗΠΑ αλλά και το ΝΑΤΟ. Και βέβαια αυτό δεν πρέπει να το δούμε ξεκομμένα από τις τελευταίες εξελίξεις με τη Γαλλία και τη διάθεση του Ερντογάν να δημιουργήσει διπλωματικό επεισόδιο με έναν απ’ τους σημαντικότερους Δυτικούς συμμάχους. Έτσι, παρακολουθούμε τη συνέχεια της περιφερειοποίησης της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής η οποία αποσκοπεί μεταξύ άλλων στην αποτροπή οποιωνδήποτε τετελεσμένων που έρχονται ενάντια στην υψηλή της στρατηγική στο Αιγαίο – ακόμα και αν αυτό είναι αντίθετο με συμφέροντα παραδοσιακών περιφερειακών ή Δυτικών της συμμάχων – ενώ συνεχίζει τις προσπάθειες της για να καταστεί περιφερειακή ηγεμονία μέσω της διατήρησης, εν μέρει, του μονοπωλίου του ενεργειακού κόμβου μεταξύ παραγωγής και ζήτησης (Ανατολής και Δύσης).

Σ’ αυτό το παιχνίδι, ας μην ξεχνάμε, παίζει και η Ρωσία. Ίσως να μην είναι τυχαίο που τα τουρκικά πλοία «αλωνίζουν» πολύ έξω απ’ τα δικά τους «χωράφια» τις ίδιες μέρες που έκλεινε η συμφωνία μεταξύ Κυπριακής Δημοκρατίας και Ρωσίας για την παραχώρηση του ρωσικού δανείου ύψους 2.5 εκατομμυρίων ευρώ, οι όροι του οποίου δεν γνωρίζουμε ακόμα αν συμπεριλαμβάνουν και κυπριακό φυσικό αέριο. Ενώ η Ρωσία ανέπτυξε καλές σχέσεις με τη Τουρκία μετά τη λήξη του Ψυχρού Πολέμου, οι πρόσφατες προσπάθειες της πρώτης για ανάδειξή της  σε περιφερειακή ηγεμονία δεν ευχαριστούν τη δεύτερη. Αν και οι δύο δυνάμεις ίσως μέλλουν να αντιμετωπίσουν η μία την άλλη στον Καύκασο, η Κύπρος και η Μέση Ανατολή παρέχουν την αρένα για τον ανταγωνισμό τους προς το παρόν. Τα συμφέροντα της Ρωσίας στην Κύπρο είναι διαχρονικά και αυτό έγινε εμφανές κατά τη διάρκεια αυτού του χρόνου με επισκέψεις Ρώσων επισήμων αλλά και αποστολές ναυτικών δυνάμεων κοντά στη Μεγαλόνησο. Περαιτέρω, η πώληση ρωσικών συστημάτων ηλεκτρονικού πολέμου  στο Ιράν πιθανώς να μην ήταν τυχαία αφού έγινε σχεδόν παράλληλα με τις αντιδράσεις του Ιράν για την εγκατάσταση των ΝΑΤΟϊκών ραντάρ στη Τουρκία. Σε αυτή τη περίπτωση η Τουρκία βρίσκεται ανάμεσα σε ένα σύμμαχο που συχνά προκαλεί αλλά δεν θέλει να χάσει (ΝΑΤΟ/ΗΠΑ), και σε ένα γείτονα – πρόσκαιρο σύμμαχο – που δεν της συμφέρει να χάσει, αλλά που έχει θυμώσει με τις πράξεις της. Όσον αφορά τη Ρωσία, σημειωτέον ότι η άρνηση της να ακολουθήσει την υπόλοιπη Διεθνή Κοινότητα στο ζήτημα της συριακής κρίσης αποτελεί ακόμα ένα πρόβλημα για τη Τουρκία.

Συμπερασματικά, η Τουρκία φαίνεται να παίζει σε πολλά «ταμπλό», κάτι που τελικά αποδεικνύει ότι αναζητεί ένα ρόλο πιο αυτόνομο αλλά παράλληλα την αφήνει και μόνη της, εφόσον δεν βρίσκεται απαραίτητα στην πλευρά μιας συγκεκριμένης παράταξης αλλά στη μέση «διασταυρούμενων πυρών». Αυτό διπλωματικά είναι ως ένα σημείο έξυπνο αλλά όχι για κράτη όπως η Τουρκία. Η γεωγραφία της, της επιτρέπει να αναδυθεί ως υπερδύναμη από τη μια, αλλά είναι και η μεγάλη της αδυναμία εφόσον πέραν της εξωγενούς περιφερειακής αστάθειας που υπάρχει, οι γεωπολιτικοί στόχοι που διεκδικεί φαίνεται να συγκρούονται με άλλες περιφερειακές και διεθνείς δυνάμεις. Μπορεί οι ΗΠΑ να βλέπουν προς το παρόν τις Τουρκικές κινήσεις χωρίς ιδιαίτερη ανησυχία. Μπορεί ακόμα και να τις ευνοούν (άλλωστε, ένα Αιγαίο, για παράδειγμα, υπό μια Τουρκία στενό σύμμαχο των ΗΠΑ θα ήταν κάτι εξαιρετικά βολικό για τις τελευταίες). Όσο όμως οι Αμερικανοί παραπλανόνται από τους στόχους της Άγκυρας, ή οικιοθελώς και συνειδητά τους στηρίζουν, θα αντιληφθούν ότι η σύγκρουση συμφερόντων και όχι μόνο (που απορρέει από τη θέληση του ενός να παραμείνει παγκόσμια υπερδύναμη, και του άλλου να γίνει υπερ-περιφερειακή υπερδύναμη) είναι αναπόφευκτη.  

Advertisements

3 thoughts on “Τουρκικές Προκλήσεις και Περιφερειακή Ασφάλεια

  1. Protesilaos Stavrou

    Πολύ σωστή τοποθέτηση και αξιολόγηση της κατάστασης. Σε πολιτικό επίπεδο όντως η Τουρκία παίζει σε πολλά ταμπλό και βρίσκεται σε διασταυρωμένα πυρά. Συμφωνώ σε όλα.

    Με βάση τα διδάγματα που αντλούμαι από την ιστορία ξέρουμε ότι η αλαζονεία και οι φιλοδοξίες που ξεφεύγουν από τη ρεαλιστική θεώρηση των πραγμάτων οδηγούν εν τέλει σε ανεπιθύμητα αποτελέσματα. Επίσης γνωρίζουμε από την πρόσφατη ιστορία της Ευρώπης ή του κόσμου αν προτιμάς πως πολλά ανοικτά μέτωπα μπορούν να ελεγχθούν μόνο από έστω περιστασιακές συμμαχίες. Χωρίς να θέλω να κάνω κάποιον παραλληλισμό και να συγκρίνω την τωρινή κατάσταση με αυτή που επικρατούσε τότε, πάρε παράδειγμα το σύμφωνο Μολότοφ-Ρίμπεντροπ για διχοτόμηση ουσιαστικά της Πολωνίας από Ναζιστική Γερμανία, Σταλινική Ρωσία, που έδωσε “αέρα” στους ναζί να εκστρατεύσουν εναντίον των Σκανδιναβικών χωρών αρχικά, Βελγίου, Ολλανδίας εν συνεχεία, μετά Γαλλίας και τέλος να επιτεθούν (ανεπιτυχώς) στη Μεγάλη Βρετανία. Δεν κάνω ιστορική ανάλυση απλά σημειώνω πως το δίδαγμα από τους συσχετισμούς των δυνάμεων σε εκείνη την περίοδο μας δείχνει ότι τα μέτωπα κλείνουν (ελέγχονται) μόνο με συμμαχίες (έστω και κυνικές λυκοφιλίες).

    Σωστά λοιπόν όλα σε γεωπολιτικό-στρατηγικό επίπεδο. Τώρα το θέμα είναι τι γίνεται στο εσωτερικό της Τουρκίας; Μήπως η ανάγκη “δημιουργίας” εχθρών ή η καλλιέργεια έριδων με άλλα κράτη βοηθά στην εξωτερίκευση εσωτερικών προβλημάτων; Άλλωστε πάλι η ιστορία μας δείχνει ότι ο καλύτερος τρόπος να κρύψει ένας ηγεμόνας τα προβλήματα του κράτους του είναι να έχει συνέχεια εξωτερικούς εχθρούς — ξέρεις τα γνωστά που ακούμε για το “καλό” του “έθνους”, της “πατρίδας” ξεχνούμε τις όποιες εγχώριες αδικίες.

    Αν δούμε την Τουρκία από μακριά, δηλαδή γεωγραφικά, στρατιωτικά κτλ, σίγουρα φαντάζει ως υπερδύναμη ή ως εν δυνάμει υπερδύναμη. Αν όμως κοιτάξουμε το εσωτερικό, τις κοινωνικές αδικίες, το δημοκρατικό έλλειμμα που σίγουρα είναι βελτιωμένο σε σχέση με παλαιότερα αλλά συνεχίζει να είναι έντονο, τις οικονομικές ανισότητες, τις θρησκευτικές διχόνοιες κ.ο.κ. τότε ίσως εντοπίσουμε ένα σαφώς πιο ευάλωτο γίγαντα.

    Κάτι τελευταίο. Παρότι ο Κεμάλ ήταν ένας εθνοκτόνος, θεωρώ πως η πολιτική που χάραξε, ήτοι της δημιουργίας ενός “έθνους” μέσα από ένα ανομοιογενή πληθυσμός (με σφαγές όπου ήταν αναγκαίο), προσανατολισμένο προς τη Δύση και το κοσμικό κράτος, ήταν κατά πολύ ανώτερη από τη κατά τη γνώμη μου μικρόνοια της πολιτικής Νταβούτογλου και γενικώς της τωρινής ηγεσίας. Δε λέω σίγουρα κάτι έχει να μας δείξει κι αυτή αλλά η κατά μέτωπον επίθεση ουσιαστικά στην ίδια την ιστορική Τουρκία διαρρηγνύει εσωτερικούς δεσμούς και παλαιές συμμαχίες.

    Reply
  2. Zenonas Tziarras

    Έχεις δίκαιο Πρωτεσίλαε. Ο συσχετισμός εσωτερικής και εξωτερικής πολιτικής, αν και δεν αποτέλεσε αντικείμενο ανάλυσης του άρθρου, είναι ακόμα πιο ενδιαφέρον. Είναι γνωστό πλέον οτι οι αντι-Ισραηλινές κινήσεις της Άγκυρας αποσκοπούν στην επαναπροσέγγιση των Αραβικών χωρών, με τις οποίες είχε έχθρικές σχέσεις και αισθήματα από τα χρόνια της πτώσης της Οθωμανικής αυτοκρατορίας, στοιχείο κλειδί για τους στόχους της εξωτερικής της πολιτικής στην περιφέρεια. Βέβαια όσον αφορά την εσωτερική σκηνή ας μην ξεχνάμε οτι η Τουρκική κοινή γνώμη (σε επίπεδο κοινωνίας δηλαδή και οχι πολιτικών ελίτ, όπου πολιτικές ιστορικές μνήμες δεν είναι τόσο δυνατές) μια σχέση με την αραβική περιφέρεια, ακόμα και με το Ιράν φαντάζει πολύ προτιμότερη από τον φιλο-αμερικανισμό του Ψυχρού Πολέμου (ο οποίος εκλαμβάνεται ως χειραγώγηση της Τουρκίας από τη δύση) ή των στενών σχέσεων με το Ισραήλ – το οποίο δεν ήταν ποτέ ιδιαίτερα συμπαθές στην Τουρκία παρά τις στρατηγικές συνεργασίες, και αυτό γίνεται ξεκάθαρο και στο βιβλίο του Νταβούτογλου.
    Και αφού ανέφερα τον Νταβούτογλου, το στρατηγιστή της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής, να θυμίσω επίσης ότι στο βιβλίο του αναφέρει επανειλημμένα την ανάγκη αποδοχής της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής από την κοινή γνώμη της χώρας αλλά και την ανάγκη για μη απόκκλισή της από την πολιτική της κουλτούρα. Αυτό βέβαια δεν σημαίνει απαραίτητα ότι οι ελίτ θα πράξουν όπως θέλει ο λαός, αλλά ότι αυτό θα δείξουν. Εξού και η ρητορικής για γεωπολιτισμική εξωτερική πολιτική, η μίξη ισλαμισμού και δημοκρατίας κτλ. Βέβαια μεγάλο μέρος αυτής της στρατηγικής δεν γίνεται μόνο για εσωτερική κατανάλωση αλλά και δίότι έχει πραγματικούς εξωτερικούς αποδέκτες (π.χ. στα Βαλκάνια, στη Μέση Ανατολή, αλλά και -παραδόξως- σε όλο το κόσμο).
    Η επικοινωνιακή (και οχι) πολιτική του ΑΚΡ λοιπόν μας φέρνει και στο τελευταίο σου σημείο για τον Κεμάλ. Για τον Κεμάλ υπάρχει πολύ μεγάλο ντιμπεϊτ, το οποίο μόλις προσφάτως άνοιξε στην Τουρκία (παραδόξως, λόγω του εκδημοκρατισμού και της αποδυνάμωσης του κεμαλικού κατεστημένου). Πολλοί λοιπόν ξεκίνησαν να αμφισβητούν τα έργα του. Επειδή όπως ξέρεις είναι πολύ περίπλοκο ζήτημα φίλε Πρωτεσίλαε, θα περιοριστώ στο έξής: Ο Ερντογάν δεν είναι διαφορετικός από τον Κεμάλ, με μόνη διαφορά οτι ο Κεμάλ “δημιούργησε” τον Ερντογαν (τις καταστάσεις και τις δυναμικές που εξέλιξαν την τουρκική ιστορία και τον έφεραν στην εξουσία). Όπως ο Κεμάλ προσπάθησε να ξεριζώσει το ισλάμ απ'την πολιτική ζώη και οχι μόνο (χωρίς βέβαια να το παραμελεί σε άλλες του προσπάθειες κατα την επανάστασή του) έτσι και ο Ερντογάν με το συνάφι του προσπαθούν να θάψουν αυτό το δικτατορικό σεκουλαρισμό των δυο μέτρων και δύο σταθμών, με όπλο τους την ΕΕ και την καταπίεση των τόσων χρόνων του τουρκικού λαού (θα μπορούσαμε με άλλους όρους να το παραλληλίσουμε με το πως το Ισραήλ χρησιμοποιεί το ολοκάυτωμα για να δικαιλογεί τις πολιτικές του). Σε αυτή τη πορεία όμως και επαναλαμβάνοντας με μαθηματική ακρίβεια την ιστορία το ΑΚΡ, αφού ξεπερνάει το μεταίχμιο της “παραδεισένιας” ιστορικής μεταβολής των “μηδενικών προβλημάτων”, φαίνεται να μετατρέπετε και το ίδιο σε αυταρχικό ηγέτη διαφορετικού είδους. Και στις δύο περιπτώσεις να θυμάσαι οι εσωτερικές και εξωτερικές συγκυρίες το ζητούσαν επιτακτικά. Το ζήτημα είναι πως στις επόμενες μέρες, μήνες και χρόνια (αν φτάσουμε μέχρι εκεί) θα ανταποκριθεί το εξωτερικό σύστημα της Τουρκία και, πιο σημαντικά, ο λαός της χώρας.

    Reply

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s