Οι Γιορτές, οι Άστεγοι και το Πρόσωπο της Κρίσης

Η εποχή πριν τις διακοπές (και για κάποιους, γιορτές) των Χριστουγέννων, είναι ίσως η καλύτερη περίοδος του χρόνου για να σφυγμομετρήσει κάποιος τις τάσεις της αγοράς – κυρίως στο Δυτικό κόσμο. Είναι η περίοδος όπου επικρατεί ένας καταναλωτικός παροξυσμός, όπου οι εταιρίες εκμεταλλεύονται με λίγα λόγια το γιορτινό της εποχής για να αποσπούν από τους καταναλωτές τους 13ους μισθούς και τα χριστουγεννιάτικα bonus (από όσους δηλαδή είναι ακόμα τυχεροί να τα παίρνουν – οι υπόλοιποι απλά, στο βαθμό που  μπορούν και ακολουθώντας το καταναλωτικό ρεύμα, μπαίνουν και αυτοί σε αυτή τη διαδικασία). Οι περισσότερες συνήθως αγορές κατ’ αυτή τη περίοδο λαμβάνουν χώρα σε μεγάλα αστικά κέντρα όπου υπάρχουν μεγάλα εμπορικά κέντρα, εμπορικές οδοί αλλά και διάφορες εκδηλώσεις. Σε ένα τέτοιο κέντρο λοιπόν βρέθηκα και εγώ αυτές τις μέρες: στο όμορφο Εδιμβούργο (Edinburgh), την πρωτεύουσα της Σκωτίας, στο Ηνωμένο Βασίλειο.

Το Εδιμβούργο, με το κάστρο του, την παραδοσιακή του αρχιτεκτονική και την ιστορία του φαντάζει σαν παραμυθούπολη, ενώ εύκολα θα μπορούσε να χαρακτηριστεί σαν μια απ’ τις ωραιότερες πόλεις του Ηνωμένου Βασιλείου. Θα μου πείτε τώρα, ωραίο το Εδιμβούργο, αλλά τί σχέση έχει με την οικονομική κρίση, και κυρίως με το καπιταλιστικό σύστημα, το οποίο νοσεί; Και απαντώ αμέσως. Στο Εδιμβούργο παρουσιάζεται ένας ασυνήθιστα υψηλός αριθμός αστέγων. Βέβαια, οι άστεγοι και οι επαίτες δεν είναι νέο φαινόμενο αλλά για τα δεδομένα του Εδιμβούργου αποτελεί παράδοξο, λόγω του μικρού μεγέθους που έχει. Δηλαδή, σε αναλογία, και αυτό αποτελεί μόνο μια εξ όψεως προσωπική μου εκτίμηση, στο Εδιμβούργο των 500.000 ανθρώπων, βλέπεις πιο συχνά άστεγους παρά στο Λονδίνο (London) των 8 εκατομμυρίων ή στο Μπέρμινχαμ (Birmingham) των 1.8 εκατομμυρίων. Ας σημειωθεί ότι πόλεις με παρόμοιους πληθυσμούς, όπως το Λίβερπουλ (Liverpool) ή το Κόβεντρυ (Coventry), δεν παρουσιάζουν τόσους άστεγους.

Αυτό ίσως να οφείλεται στη φύση της οικονομίας του Εδιμβούργου. Για παράδειγμα η Γλασκόβη (Glasgow), που είναι η μεγαλύτερη πόλη της Σκωτίας, είναι μια πόλη βαριάς βιομηχανίας, μια εργατούπολη με ιστορία εργατικών κινημάτων, αλλά φαίνεται να αντιμετωπίζει λιγότερο πρόβλημα από το Εδιμβούργο το οποίο φαίνεται ότι στηρίζεται σε βιοτεχνίες, τουρισμό, και εμπόριο.

Αν και το θέμα μου δεν ήταν η ειδική περίπτωση του Εδιμβούργου, παρασύρθηκα. Δεν είμαι ούτε ειδικός στις κοινωνικό-οικονομικές δυναμικές του Ηνωμένου Βασιλείου, αλλά ούτε και στην ταξική ή οικονομική ανάλυση. Η ουσία των πιο πάνω βρίσκεται στο ότι οι ειδικές κοινωνικό-οικονομικές πραγματικότητες συγκεκριμένων πόλεων ή περιφερειών, μας επιτρέπουν να δούμε πιο εύκολα ή πιο γρήγορα τα «σημεία των καιρών», τις αποτυχίες, τις εκφάνσεις και τις παραδοξότητες του οικονομικού συστήματος. Και όταν λέω παραδοξότητες το εννοώ, διότι είναι παράδοξο, αλλά συνάμα λογικό δεδομένης της φύσης του συστήματος, να κοιμάται ένας άστεγος έξω από ένα ιταλικό εστιατόριο μέσα στο οποίο κάθονται άνθρωποι με κουστούμια και τουαλέτες, κάνοντας προπόσεις σε κρυστάλλινα ποτήρια – πιθανότατα (αλλά μάλλον όχι) για ένα καλύτερο κόσμο.

 Αν νομίζετε ότι είναι λάθος το να στηρίζεται κάποιος στον αριθμό των αστέγων κάποιων πόλεων μιας ευρωπαϊκής χώρας για να κάνει ανάλυση οικονομικών, κοινωνικών και πολιτικών φαινομένων, τότε έχετε δίκαιο. Από την άλλη, φαινόμενα όπως οι άστεγοι, είναι απτές καθημερινές αποδείξεις οικονομικής αλλά και πολιτικής παρακμής και δεν πρέπει να περνούν απαρατήρητα. Στην Ινδία για παράδειγμα, στο Νέο Δελχί και όχι μόνο, υπάρχει μια ολόκληρη κοινωνία αστέγων, ενώ οι ζητιάνοι έχουν δημιουργήσει ολόκληρα επιχειρησιακά δίκτυα˙ μια υπο-οικονομία θα έλεγε κανείς. Και ενώ η Ινδία υποτίθεται ότι είναι η μεγαλύτερη Δημοκρατία του κόσμου, με πληθυσμό 1.2 δισεκατομμυρίων, θεαματικούς ρυθμούς ανάπτυξης που αγγίζουν το 9%, και αυξανόμενο Ακαθάριστο Εγχώριο/Εθνικο Προϊόν (ΑΕΠ) και κατά κεφαλήν εισόδημα, οι άστεγοι κάθε βράδυ κοιμούνται σε σειρές πάνω στα πεζοδρόμια και κάτω από οικοδομήματα μεγάλων κυκλοφοριακών κόμβων. Βέβαια ξέρετε ότι η διαίρεση του ΑΕΠ με τον πληθυσμό μιας χώρας για την εύρεση του κατά κεφαλήν εισοδήματος είναι εντελώς παραπλανητική, αφού είναι υπεραπλουστευμένη και δεν δείχνει τη διαφορά μεταξύ οικονομικών στρωμάτων, αλλά ούτε και που είναι συγκεντρωμένος ο πλούτος ο οποίος διαιρείται και κατ’ επέκταση μοιράζεται (στατιστικά) και στους άνεργους, άστεγους κτλ.

Φαίνεται τελικά ότι η «ανάπτυξη», είτε αυτή είναι ραγδαία (π.χ. Ινδία, Τουρκία), είτε αυτή είναι μειωμένη (π.χ. Ευρώπη), δεν αντιπροσωπεύει κάτι ουσιαστικό. Χώρες που υπήρξαν ή ακόμα είναι φτωχές, αποτελούν ιδανικό προορισμό πολυεθνικών εταιριών, λόγω φτηνού εργατικού δυναμικού, έχοντας έτσι περισσότερες ευκαιρίες για μεγέθυνση της μεσαίας τάξης από τη μια και πιθανότητες εκμετάλλευσης των εργαζομένων από τους μεγαλοεπιχειρηματίες από την άλλη. Στην τελική, το ουσιαστικό αποτέλεσμα είναι το ίδιο. Ο πλούτος είναι συσσωρευμένος σε συγκεκριμένα χέρια και αλλάζει γεωγραφικές τοποθεσίες ανάλογα με τα δεδομένα της συγκυρίας. Ακόμα και αν αυτός ο συσσωρευμένος πλούτος μειώσει τη φτώχια σε χώρες όπως είναι η Ινδία, θα την αυξήσει στις χώρες τις οποίες έχει εγκαταλείψει (βλ. ευρωπαϊκές). Και όσο τα μέτρα λιτότητας γίνονται πιο αυστηρά και οι δουλειές λιγοστεύουν, τόσο τα πράγματα χειροτερεύουν. Με αυτό τον τρόπο, το καπιταλιστικό σύστημα δεν υπονομεύει μόνο τον εργαζόμενο ευνοώντας τους λίγους, αλλά υπονομεύει και τον ίδιο του τον εαυτό αφού οι οικονομικές εξελίξεις θα αποδειχτούν μοιραίες και για την οικονομία της αγοράς. Ξέρω ότι περισσότερη και πιο επιστημονική ανάλυση περί του θέματος υπάρχει και αλλού γι’ αυτό δεν θα επεκταθώ περισσότερο.

Φτάνοντας λοιπόν στην ουσία, την οποία αναζήτησα και απ’ την οποία συχνά παρέκκλινα σ’ αυτό το άρθρο, καταλήγω σ’ αυτό που μας επηρεάζει κάθε μέρα και που πιθανώς να καθορίσει το αύριο. Στην ινδική τεράστια κοινωνία των αστέγων, η οποία ξυπνά κάθε μέρα στα πεζοδρόμια του Νέου Δελχί από το θόρυβο των μανιωδών κόρνων του άναρχου κυκλοφοριακού συστήματος και περιπλανιέται στους χαώδης, αλλά συνάμα όμορφους δρόμους της πόλης, έρχεται να προστεθεί μια νέα γενιά αστέγων, όπως είναι αυτή του Εδιμβούργου, δημιουργώντας έτσι μια παγκόσμια κοινωνία στην οποία μέλλουν να ενταχθούν και οι λοιποί οικονομικά αδικημένοι. Αυτό όμως δεν μπορεί να κρατήσει για πολύ. Όσο εκείνοι που κοιμούνται έξω από το Ιταλικό εστιατόριο πληθαίνουν, η μοίρα αυτών που είναι μέσα και κάνουν προπόσεις, πιθανότατα (αλλά μάλλον όχι) για ένα καλύτερο κόσμο, δεν θα παραμείνει η ίδια.

Ζήνωνας Τζιάρρας

20 Δεκ. 2011

Advertisements

4 thoughts on “Οι Γιορτές, οι Άστεγοι και το Πρόσωπο της Κρίσης

  1. Γιώργος Ιορδάνου

    Δεν ξέρω τι γίνεται στο Εδιμβούργο, πάντως στο Λονδίνο γίνεται ιδιαίτερη προσπάθεια να διατηρείται η ευρύτερη zone 1 polish, ούτως ώστε να έχουμε την εντύπωση ότι είναι όλα καλά και να ψωνίζουμε χωρίς δεύτερες σκέψεις (ή τύψεις στην προκειμένη). Φεύγοντας από το κέντρο υπάρχουν αρκετές γκετοποιημένες περιοχές όπου ο αριθμός αστέγων είναι πολλαπλάσιος.

    Reply
  2. Zenonas Tziarras

    Έχεις δίκαιο Γιώργο και ευχαριστώ για το σχόλιο. Αυτό που επεσήμανα ήταν η συχνότητα σε αναλογία με τα μεγέθη. Προφανώς και το Λονδίνο έχει μεγάλους αριθμούς αστέγων (γκέτο όπως αναφέρεις και εσύ). Άλλωστε είναι και πιο λογικό για μια τέτοια πόλη. Αυτό που ήθελα να δείξω είναι το πρόσωπο της κρίσης και αλλού. Σε μέρη όπου κάποια φαινόμενα δεν είναι τόσο αναμενόμενα, ή τελοσπάντων οχι στο βαθμό που υπάρχουν.

    Reply
  3. Marianna

    Πολύ ωραίο το άρθρο όπως πάντα… Θα ήθελα να αναφέρω και το κλίμα που επικρατεί στην Ελλάδα και συγκεκριμένα στη Θεσσαλονίκη (όπως μεταφέρουν γνωστοί και φίλοι). Η κατάσταση είναι πιο τραγική από ποτέ. Ο αριθμός των αστέγων έχει αυξηθεί δραματικά και καθημερινά ακούω για εράνους που γίνονται για φαγητό και ρούχα είτε από διάφορες ενορίες είτε από διάφορες οργανώσεις.Για να μην αναφερθώ σε όσους ψάχνουν στα σκουπίδια για φαγητό. Νομίζω πως είναι ένα γενικό φαινόμενο στην Ευρώπη της κρίσης και δυστυχως δε βλέπω να βελτιώνεται η κατάσταση σύντομα. Κάνω λόγο για τη Θεσσαλονίκη βέβαια διότι παλιότερα σπάνια έβλεπες τέτοιες εικόνες (και λέγοντας παλιότερα εννοώ 2-3 χρόνια πριν)…

    Reply
  4. Zenonas Tziarras

    Μαριάννα ευχαριστώ για το σχόλιό σου το οποίο είναι πολύ σημαντικό και επιβεβαιώνει κατα ένα τρόπο πως η αυξηση του αριθμού των ανέργων πάει χέρι-χέρι με την οικονομική πραγματικότητα, παρουσιάζοντας έτσι και το πρόσωπο της κρίσης. Η Ελλάδα είναι βέβαια ένα πιο τραγικό παράδειγμα αφού μεγάλο μέρος του ελληνικού λαού βρέθηκε στους δρόμους εν μια νυχτί. Η Ελλάδα είχε την ατυχία, οχι να είναι, αλλά να επιλεχθεί ως, το μαύρο πρόβατο της ΕΕ για να παίξει μεταξύ άλλων και το πειραματόζωο των μέτρων λιτότητας. Πραγματικά η Ελλάδα, και οι άστεγοι της, είναι ένα πολύ καλό παράδειγμα της αποσάρθρωσης του οικονομικου συστήματος αλλά και της νέας πραγματικόητας που δημιουργείται ως εκ τούτου.

    Reply

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s